Kruidnoten zijn echt iets anders dan pepernoten

Wat eten we? Waarom gooien we die twee op een hoop?

Foto Getty Images

Toegegeven, het is een iets minder heet hangijzer dan Zwarte Piet. Het roept ook lang niet zoveel nationale kribbigheid op als sinterklaassnoepgoed dat al eind augustus in de winkels ligt. Maar de kruid- versus pepernotenkwestie houdt de gemoederen van sommigen wel degelijk bezig. Waaronder die van ondergetekende. Waarom, zo vraag ik me ieder jaar in sinterklaastijd af, maken zoveel mensen kruidnoten uit voor pepernoten?

Kruidnoten zijn kleine, brosse dopjes die naar speculaas smaken. Pepernoten zijn taaie, grillige deegbrokken met een vagelijk anijs-aroma. Iets heel anders dus, zou je zeggen. De hele zaak bezorgt mij altijd onbedwingbaar betweterige neigingen. Maar heb ik eigenlijk wel gelijk? Of zijn kruidnoten misschien tevens pepernoten, zoals je mandarijntjes ook fruit kunt noemen zonder ze te beledigen? Is pepernoten de verzamelnaam?

Ik besluit het twee deskundigen te vragen, culinair historica Lizet Kruyff en banketbakker in ruste Cees Holtkamp. Kruyff dook een aantal jaar geleden in de geschiedenis van sinterklaaslekkernijen en leidde de pepernoot terug tot een kruidig, hazelnootgroot koekje uit de achttiende eeuw. Volgens haar vormden deze oerpepernoten de perfecte kruising tussen de moderne peper- en kruidnoot. Met veel specerijen, waaronder cubeben, zogenaamde staartpeper.

Maar zulke oerpepernoten bakt niemand meer. „Wat we nu aanduiden als pepernoten zijn in feite gewoon gebakken restjes taaitaaideeg”, legt ze uit. „Daar zit helemaal geen peper meer in. Als je ze bij een goede bakker koopt gaat er hooguit gemberpoeder in dat voor een wat peperige smaak zorgt.” En kruidnoten? „Dat zijn mini-speculaasjes. Ze vormen een veel recenter fenomeen dan pepernoten. Het vroegste recept ervoor vond ik in een Panorama uit 1940.”

De industrie

Dus kruidnoten zijn inderdaad iets anders dan pepernoten? „Klopt”, zegt Cees Holtkamp. Maar hij heeft wel een idee waarom die twee tegenwoordig zo vaak op een hoop worden gegooid. „Elke bakker weet dat pepernoten, en dan bedoel ik die zeshoekige brokken gemaakt van roggebloem, honing, bruine basterdsuiker en anijs, veel bewerkelijker en dus duurder om te maken zijn dan kruidnootjes. Er komen veel meer handelingen bij kijken. Ik denk dat de industrie heeft gedacht: we noemen gewoon alles pepernoot, dan zijn we van die onhandige echte pepernoten af.”

Lees ook: Cadeaus geven is niet makkelijk – hier zijn 172 geefsuggesties

De gepensioneerde banketbakker ergert zich er vreselijk aan dat „alles maar wordt uitgescholden voor pepernoot”. Kruyff is iets milder. „Het is niet correct, maar soms veranderen zulke dingen nu eenmaal. Weet je wat veel irritanter is? Al die smaakjes die ze tegenwoordig aan kruidnoten geven. Cappuccino, tiramisu, kokos, gin-tonic, dan proef je toch niks meer van die speculaaskruiden? Laat ze liever een ander koekje uitvinden om in zoveel smaakjes te hullen.”

Holtkamp zou het intussen best mooi vinden als de oerpepernoot weer in omloop kwam. Hij heeft zelfs een filmpje online gezet waarin hij ze samen met zijn kleindochter bakt. De nootjes zien er verdacht veel uit als kruidnoten. Maar het zijn in dit geval toch heus pepernoten, zo verzekert Holtkamp zijn kijkers. Dankzij echte peper.