Chaos in Israël na aanklacht premier

Politieke impasse Israël verkeert in politieke chaos, nu Benjamin Netanyahu is aangeklaagd voor fraude en omkoping. Een snelle uitweg is voorlopig niet in zicht.

De Israëlische president Netanyahu.
De Israëlische president Netanyahu. Foto Ronen Zvulun/Reuters

Een zittende premier die wordt aangeklaagd voor omkoping, al bijna een jaar geen functionerend parlement, zicht op de derde verkiezingen op rij: Israël verkeert in een ongekende politieke chaos. Een snelle uitweg is er niet.

De laatste politieke ontwikkeling kwam donderdagavond, toen procureur-generaal Avichai Mandelblit bekendmaakte dat premier Benjamin Netanyahu wordt aangeklaagd in drie corruptiezaken.

In juli haalde Netanyahu Israëls eerste premier David Ben-Gurion in als langstzittende premier van Israël. Die trotse titel is nu besmet: hij is de eerste zittende premier die strafrechtelijk wordt vervolgd. Mandelblit komt met zijn besluit een dag nadat Benny Gantz, leider van centrumpartij Kahol Lavan (Blauw-Wit), zijn pogingen opgaf om een kabinet te vormen.

Netanyahu heeft kort na de bekendmaking hard uitgehaald naar de „valse aantijgingen met politieke motieven”. De Israëlische leider noemde zijn vervolging in een televisietoespraak een „couppoging”. De politieke crisis en Netanyahu’s vervolging hangen nauw met elkaar samen. De onderhandelingen tussen de twee grootste partijen liepen vast omdat Netanyahu koste wat het kost het juridische traject wilde ingaan als premier, terwijl zijn rivaal Gantz er juist een punt van had gemaakt niet te zullen regeren met een van corruptie verdachte premier. Beide politieke blokken hoopten tevergeefs op muiterij binnen het andere blok.

Juridische sores

Maar de juridische sores hangt Netanyahu al drie jaar boven het hoofd. De ernstigste is zaak-4000. Hierin wordt hij ervan verdacht dat hij, in zijn tijd als minister van communicatie, positieve berichtgeving op een populaire nieuwswebsite eiste in ruil voor gunstige regelgeving. Zaak-1000 draait om het aannemen van dure cadeaus en het verlenen van gunsten, en zaak-2000 gaat ook om berichtgeving. Bij alle drie de zaken luidt de aanklacht fraude en misbruik van vertrouwen, in zaak-4000 komt daar omkoping bij.

Lange tijd leek het Netanyahu’s populariteit niet te schaden. Nadat Mandelblit in februari, voor de eerste verkiezingsronde, aankondigde de premier te willen vervolgen, wist Netanyahu met zijn Likudpartij toch genoeg stemmen binnen te halen om opnieuw een kabinet te mogen vormen. Zijn belangrijkste doel bij de onderhandelingen was immuniteit. Dat plan werd getorpedeerd door de rechts-nationalistische Avigdor Lieberman, ooit een medestander van ‘Bibi’ maar nu één van zijn grootste kwelgeesten. Daarna raakten inhoudelijke politieke verschillen ondergeschikt aan de vraag: gaat Israël verder met of zonder Netanyahu?

Hoewel Netanyahu juridisch niet verplicht is af te treden zolang hij niet veroordeeld is, wordt zijn positie steeds moeilijker. Donderdag is een periode van 21 dagen ingegaan waarin elk lid van de Knesset dat een meerderheid van 61 leden bij elkaar kan krijgen, een formatiepoging mag doen.

Het is onwaarschijnlijk dat dat iemand gaat lukken. Daarna moeten er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, waarschijnlijk voor volgend voorjaar. Netanyahu zal de Knesset naar verwachting verzoeken om immuniteit. Aangezien dat verzoek waarschijnlijk niet voor de verkiezingen kan worden afgehandeld, gaat Netanyahu – tenzij hij besluit zich terug te trekken, wat niet voor de hand ligt – ook de volgende verkiezingsronde in zonder dat het proces is begonnen.

Nu de procureur-generaal de zware aanklacht van omkoping heeft gehandhaafd, nemen Netanyahu’s kansen om die derde verkiezingsronde te winnen verder af. Gantz, Lieberman en velen met hen zullen hopen dat de steun voor hem en zijn partij dusdanig afbrokkelt dat hij moet opgeven. Voorlopig is de chaos dus nog niet voorbij.