Opinie

In Iran is het wachten op een seculiere leider

Het Iraanse volk roept niet meer om hervormingen, schrijft . Ze verzetten zich nu tegen de Islamitische Republiek zelf.
Valiasr plein in Tehran.
Valiasr plein in Tehran. Foto AFP

Normaal gesproken ontvang ik elke dag tientallen of zelfs honderden irritante en kitscherige berichtjes in deWhatsAppgroepen van mijn Iraanse families. Maar sinds het weekend is het stil. De Iraanse staat heeft in reactie op nationaal losgeslagen protesten het Internet vrijwel geheel weten uit te schakelen. Mijn Whatsapp, Instagram, Facebook en Telegram zijn plotseling spookwerelden geworden. Ik ben daar alleen, de enige uit de groep die zich in het buitenland bevindt. Ondertussen worden ten minste honderd en waarschijnlijk nog veel meer mensen in meer dan twintig Iraanse steden gedood. De staat twijfelt niet te intimideren en ontbloot zijn tanden.

Ook de demonstranten zijn gehard. Het zijn mensen die niets te verliezen lijken te hebben. Geschreven rapportages en online circulerende foto’s en video-opnames die de wereld bereiken, onthullen dat de bevolking het in een collectieve en emotionele uitbarsting gemunt heeft op de Islamitische Republiek zelf. Zij roepen niet om hervormingen, of slechts om ander economisch beleid, maar gebruiken de gelegenheid om zich uit te spreken tegen ayatollah Khamenei, de patriarchale, theocratische en hoogste autoriteit in het land.

Symptoom van machteloosheid

Afgrijselijk en ontroerend is de schreeuw van een oudere vrouw, op een video te zien, die zich op een brug en public uitspreekt: tegen de opperste leider, tegen het buitenlands beleid, tegen het economisch beleid, tegen de afgelopen decennia, en dat alles bekrachtigt door haar hoofddoek – het ultieme symbool van de Islamitische Republiek – af te doen. Haar actie zou geduid kunnen worden als een gezamenlijke, samen met de vele andere vrouwen die hun leven op deze wijze hebben geriskeerd. Het excessieve geweld van de staat, als we de filosoof Hannah Arendt volgen, is een symptoom van zijn machteloosheid tegenover de morele kracht van deze openlijke burgerlijke ongehoorzaamheid. Dit is de eeuwig durende legitimiteitscrisis van de Islamitische Republiek.

Het gaat natuurlijk niet om geheel nieuwe ontwikkelingen. Wel zijn er tekenen dat de weerzin jegens de politieke theocratie nog verder geïntensiveerd is. De demonstranten vallen niet alleen de gebouwen van banken en gemeentes aan, maar ook die van religieuze autoriteiten, en hebben in diverse steden deze symbolen van de theocratische staat en de leider in brand gestoken. Ze scheuren zelfs de naam van Allah uit de Iraanse vlag. Hun economische, seksuele, religieuze en politieke teleurstellingen, die niet los van elkaar gezien kunnen worden, voeden een iconoclastische geest, waaruit een nieuw soort Iraans nationalisme zal ontstaan. Het is wachten op de leider van de eenentwintigste eeuw die in staat is de groeiende seculariteit te combineren met een populistisch ‘Iran First’.

Sociale media als protestmiddel

Als we de gebeurtenissen van 2009 voor de geest halen, toen miljoenen Iraniërs protesteerden voor eerlijke verkiezingen, wordt het contrast met het heden duidelijker zichtbaar. Het was de eerste keer in de geschiedenis van het internet dat mensen massaal gebruik maakten van sociale media om een politiek protest te organiseren. De demonstranten poogden destijds nog het seculiere en het religieuze – de Republiek en de Islam – met elkaar te verzoenen. Tien jaar later slaat de staat opnieuw hard terug en maakt korte metten met techno-optimisme, net als in China of in de door ‘fake news’ geteisterde liberale democratieën.

Lees ook: Iraans regime geeft geen krimp onder protest

De hoop op politieke hervormingen binnen een theocratisch model was altijd al ijdel. En velen wisten dat wel, in hun hart. Ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van de Islamitische Republiek organiseerde de onafhankelijke stichting GAMAAN eerder dit jaar een digitale peiling over de vraag of Iraanse burgers nog steeds ja of nee zouden stemmen in een vrij referendum over de huidige staatsvorm. De respons van burgers in Iran was overweldigend en ongekend: bijna tweehonderdduizend mensen, verspreid over diverse plaatsen in het land, reageerden. De resultaten bevestigden wat denkers en kunstenaars, winkeliers en huisvrouwen, ouderen en kinderen al jaren roepen. Tachtig procent zei nee tegen de Islamitische Republiek, nee tegen een Confederatie van Bedriegers bestaande uit de zelfbenoemde vertegenwoordigers van Allah. Zij spraken zich uit dankzij het internet.

Inmiddels ontvang ik al bijna een week geen WhatsAppberichten van familie, vrijwel allemaal in Shiraz. Op Facebook verschijnen wel beelden van bloedvergieten in deze prachtige stad, de rustplaats van de levensminnende dichter Hafez. „Hier zijn wij met onze wijn,” schreef de dichter al in de veertiende eeuw, „en daar zijn zij met hun vroomheid. Laten we eens zien wie God zal verkiezen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.