Reportage

In de cabildo bouwen aan een ander Chili

Chileense protesten Na een ruim maand protest is een eis van Chilenen ingewilligd: een andere grondwet. Volksvergaderingen leggen alvast de basis.

Buurtbewoners komen in de Chileense hoofdstad Santiago bijeen voor een cabildo, een soort volksvergadering, om te praten over hervormingen van hun land.
Buurtbewoners komen in de Chileense hoofdstad Santiago bijeen voor een cabildo, een soort volksvergadering, om te praten over hervormingen van hun land. Foto Pablo Sanhueza/Reuters

‘Mag ik wat belangrijks zeggen?” Een oudere Chileense met een krachtige stem staat op en spreekt ongeveer vijftig aanwezigen toe bij een volksbijeenkomst in een klein gebouw bij het park van de wijk San Miguel. „Het zou goed zijn als wij ouderen meer pensioen krijgen en een basispakket aan voorzieningen. Gratis zorg en openbaar vervoer. Dan hoeven we ook geen beroep meer te doen op onze kinderen. Kunt u dat noteren?” De aanwezigen, jong en oud, applaudisseren luid.

„Laten we straks verder discussiëren over de pensioenen”, zegt voorzitter Andrés Diban, terwijl limonade en empanada’s rondgaan. „Wie kan ik nu het woord geven?”

Al ruim een maand zijn in Chili hevige demonstraties gaande waarbij tienduizenden burgers dagelijks de straat op gaan. Een verhoging van de metrokaartjes was de aanleiding voor de uitbarsting van opgekropte frustraties, maar al snel veranderden de eisen van de betogers. Ze willen af van de rechtse president Piñera én van het huidige ultraliberale economische model. Chilenen klagen vooral dat alles in hun land geprivatiseerd is: van onderwijs tot water. De markt werd zo dominant in Chili onder de grondwet die in 1980 werd ingevoerd tijdens de rechtse dictatuur van generaal Pinochet (1973-1990)

Spaanse koloniale tijd

Parallel aan de demonstraties, die door leger en politie vooral in het begin hard werden neergeslagen, worden ook cabildos abiertos (openbare vergaderingen) georganiseerd. Dit zijn kleine en grotere bijeenkomsten waarbij burgers onder leiding van sociale leiders op locaties als parken, buurtcentra of universiteiten bespreken wat er mis is in het land – en zoeken naar eigen oplossingen. Zoals een nieuwe grondwet.

„We moeten achterhalen wat mensen willen, hoe we gewenste veranderingen vorm kunnen geven en binnen de politiek kenbaar kunnen maken”, zegt Andrés Diban. Hij is een lokale politicus en mede-organisator van de cabildo in San Miguel.

Chileense media telden dat in de eerste twee weken van de protesten al meer dan tienduizend Chilenen zich verenigden in de cabildos. Het fenomeen is bekend in heel Latijns-Amerika en stamt nog uit de Spaanse koloniale tijd toen belangrijke zaken tussen gemeenteraden, gouverneurs en de lokale elite zo werden besproken. Tegenwoordig is het een manier voor de gewone burger om zich uit te kunnen spreken.

„Dit land heeft genoeg natuurlijke rijkdommen, waarom mogen wij daar niet in delen”, vraagt Mercedes Ruiz, een jonge onderneemster uit de wijk. „De overheid kan nutsvoorzieningen toch subsidiëren?”

Vrijdag boekten de betogers een belangrijk succes. Onder druk van de aanhoudende massaprotesten werd door nagenoeg alle partijen in het Congres afgesproken om een nieuwe grondwet op te gaan stellen.

„Dit is historisch en een unieke kans voor de Chilenen om af te komen van een grondwet die is opgesteld door een dictator”, zegt politiek analist Kenneth Bunker telefonisch vanuit Italië. „Deze grote overwinning kreeg zelfs de linkse president en voorganger van Piñera, Michelle Bachelet, niet voor elkaar. Ze voerde wat hervormingen door maar de grondwet herschrijven deed ze niet.”

Eerste referendum

In april volgend jaar komt er eerst een referendum waarin de bevolking zich kan uitspreken of er wel of geen nieuwe grondwet moet komen. En, of de grondwet moet herschreven door een gemengde conventie van burgers en volksvertegenwoordigers of van enkel burgers. Volgens recente peilingen is meer dan 80 procent van de Chilenen voorstander van een nieuwe grondwet.

Ook bij de cabildos wordt veel over de grondwet gesproken. In de besluitvorming over de constitutie zullen ze geen rol spelen. „Ze zijn puur symbolisch”, zegt analist Bunker, „maar dwingen de burgers wel na te denken over hun samenleving en hoe die zou moeten functioneren.”

Lees ook:Middenklasse wil ook profiteren van Chileense wonder

Piñera hoopt met zijn steun aan een nieuwe grondwet politiek te overleven. Maar veel betogers en parlementariërs van de oppositie eisen nog steeds dat Piñera vertrekt en dat hij wordt vervolgd voor schendingen van mensenrechten tijdens de recente demonstraties. Het leger en politie zouden minstens duizend arrestanten hebben gemarteld en seksueel hebben gemolesteerd. Dit wordt ook bevestigd in een eerste onderzoek van Amnesty International dat donderdag is gepresenteerd.

Pinochet

In een land als Chili waar onder Pinochet tienduizenden Chilenen werden gemarteld en naar schatting drieduizend mensen vermoord, ligt dit uiterst gevoelig. Politiek analist Kenneth Bunker stelt dat nu echter niet moet worden gewerkt aan afzetting van Piñera. „Er gaat dan heel veel tijd verloren. We hebben die tijd nu hard nodig voor onze gezamenlijke nationale focus, namelijk het schrijven van de nieuwe grondwet.”

In San Miguel is het al avond als de laatste bezoekers van de cabildo opstappen en Andrés Diban een stapel papieren in zijn tas stopt. „Allemaal oplossingen van gewone burgers, nu moet de politiek nog luisteren.”