Diplomaat: druk op Oekraïne kwam er op bevel van Trump

Hoorzitting Een ambassadeur van de VS die een sleutelrol had in het omstreden Oekraïne-beleid, getuigde woensdag in het Huis: „Iedereen wist ervan”.

Gordon Sondland, de Amerikaanse ambassadeur bij de EU, vlak voor zijn verhoor. Foto Doug Mills / AP
Gordon Sondland, de Amerikaanse ambassadeur bij de EU, vlak voor zijn verhoor. Foto Doug Mills / AP

Gordon Sondland, de Amerikaanse ambassadeur bij de Europese Unie, handelde in opdracht van president Donald Trump bij zijn pogingen om de Oekraïense president Zelensky onder druk te zetten. Dat zei de topdiplomaat woensdag in zijn getuigenis in het impeachment-onderzoek van de Democraten naar het Oekraïne-beleid van president Trump. Sondland zei dat de president hem ook opdracht gaf nauw samen te werken met Rudy Giuliani, diens persoonlijke advocaat. „We deden wat de president ons opdroeg.”

Het was het eerste openbare verhoor van Sondland over de pogingen om de Oekraïense president Volodymyr Zelensky onder druk te zetten een corruptie-onderzoek te openen (of aan te kondigen) naar Trumps mogelijke Democratische concurrent Joe Biden en het werk van diens zoon Hunter, in Oekraïne.

Sondland bevestigde dat de deal die Giuliani probeerde te sluiten met Zelensky ‘voor-wat-hoort-wat’ was (quid pro quo). Giuliani probeerde, op verzoek van Trump, Zelensky in het openbaar te laten verklaren dat er een onderzoek naar de Bidens geopend zou worden. In ruil hiervoor zou hij op visite mogen komen in het Witte Huis.

Sondlands uitspraak is belastend voor Trump, omdat die herhaaldelijk heeft gesteld dat er absoluut geen sprake was van quid pro quo. Dat zei hij ook woensdag in een eerste reactie: „Ik wil niks. Ik wil niks. Ik wil geen quid pro quo”, zo las hij expressief voor vanaf een notitieblok.

Eerder getuigde William Taylor, de Amerikaanse zaakgelastigde in Kiev, dat Trump militaire hulp aan Oekraïne had opgeschort om Zelensky over te halen de onderzoeken aan te kondigen.

Sondland, als hotelmagnaat in 2016 een grote donateur aan de campagne van Trump, stelde woensdag dat het voor hem niet duidelijk was waarom de militaire steun kort voor het veelbesproken telefoongesprek tussen de presidenten Trump en Zelensky werd bevroren. Hij zou tegen vicepresident Mike Pence zelfs zijn zorgen hebben geuit dat de bevriezing uitgelegd zou kunnen worden als druk van Trump op Zelensky. Ook buitenlandminister Pompeo en interim-stafchef Mulvaney zouden „allemaal op de hoogte zijn geweest”. Pence reageerde woensdag ontkennend: volgens hem heeft hij nooit met Sondland gesproken over de zaak.

Sondlands getuigenis werd strikt via partijlijnen geïnterpreteerd. Volgens tegenstanders van Trump laat de verklaring zien dat de president en zijn advocaat wel degelijk zetten op Zelensky. De Democratische voorzitter van de inlichtingencommissie Adam Schiff stelde bijvoorbeeld meteen dat Sondlands verklaring „de kern van de kwestie van omkoping en andere potentiële misdrijven” raakt.

Medestanders van Trump benadrukken juist dat Sondland het had over een veel minder vergaande quid pro quo-deal dan Taylor eerder.