Griekenland hoopt met gesloten opvangcentra migranten te ontmoedigen

Migratiebeleid Nu de asielstroom weer aanzwelt, wil de Griekse regering de overvolle en ongeorganiseerde vluchtelingenkampen op de eilanden sluiten en vervangen door gesloten opvangcentra waar strenge restricties gelden.

Vluchtelingen bestijgen een legervoertuig, vlakbij het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos.
Vluchtelingen bestijgen een legervoertuig, vlakbij het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos. Foto Stratis Balaskas / EPA

Het Griekse migratiebeleid verhardt. Griekenland gaat de overvolle en ongeorganiseerde vluchtelingenkampen op de eilanden sluiten en vervangen door gesloten opvangcentra waar strenge restricties gelden. Het plan, dat de nieuwe, rechtse regering van premier Mitsotakis woensdag bekendmaakte, moet een einde maken aan de crisis op de eilanden door een sterke toename van arriverende migranten.

De detentie van asielzoekers vormt de basis van het nieuwe asielbeleid. Op de vijf eilanden waar de meeste migranten arriveren, gaat de regering nieuwe, gesloten opvangcentra bouwen met meer capaciteit. Vorige maand kwam de regering al met een wet die de maximale duur van detentie van asielzoekers verlengt van 3 naar 18 maanden, en soms zelfs 36.

Lees ook: Moria bereikt kookpunt na brand

De afgelopen maanden kwamen veel meer migranten aan op de eilanden dan in voorgaande jaren, waardoor daar nu zo’n 37.000 mensen verblijven. In Moria op Lesbos, het grootste en beruchtste kamp, leven nu 15.000 mensen, vijf keer de officiële capaciteit. Duizenden mensen bivakkeren in zelfgebouwde onderkomens, zonder toilet, douche, stromend water en elektriciteit.

De eilanden balanceren „op de rand van een catastrofe”, waarschuwde de Raad van Europa onlangs. Daarom wil de Griekse regering voor het einde van het jaar 20.000 asielzoekers verplaatsen naar opvangcentra op het vasteland. „Het ontstoppen van de eilanden heeft op dit moment prioriteit”, zei onderminister van Defensie Alkiviadis Stefanis. Maar de huidige open kampen op het vasteland zijn al overvol. De regering wil die ook vervangen door gesloten centra.

Stefanis zei dat de nieuwe opvangcentra in juli 2020 gereed zullen zijn. Op Lesbos, Samos en Chios worden gesloten centra gebouwd met 5.000 plaatsen. Op Kos en Leros komen kleinere centra met respectievelijk plek voor 2.000 en 1.000 mensen. Die worden waarschijnlijk betaald met geld van de EU, waarvan Griekenland slechts een kwart heeft gebruikt.

Asielzoekers mogen de gesloten centra niet uit. Ze worden ofwel vastgehouden tot ze asiel krijgen, of totdat hun aanvraag is afgewezen en ze teruggaan naar Turkije. De regering zegt gekozen te hebben voor gesloten centra om het makkelijker te maken migranten te controleren en te voorkomen dat ze toch verder reizen.

Daarbij moeten de gesloten centra anderen ontmoedigen de oversteek te wagen. „We moeten een duidelijke boodschap sturen naar degenen die plannen maken, of overwegen om illegaal het land binnen te komen terwijl ze geen recht hebben op asiel”, zei een woordvoerder. „Ze moeten zich realiseren dat ze hun geld verliezen als ze een smokkelaar betalen om hen naar Griekenland te brengen.”

Hulporganisaties zijn kritisch op het plan. „Gesloten centra zullen de omstandigheden verergeren, waardoor asielzoekers worden beroofd van hun vrijheid en hun geestelijke gezondheid”, zegt Zoe Kokalou van de Griekse ngo Arsis. Ze maakt zich met name zorgen over de 5.000 minderjarige asielzoekers zonder begeleiding. Dit jaar is de Griekse staat al vijf keer veroordeeld door Europees Hof voor de Rechten van de Mens voor de illegale detentie van kinderen. Arsis was een van de klagers.

Rechten verder ingeperkt

Desondanks stemde het Griekse parlement vorige maand in met een wetsvoorstel dat de rechten van minderjarige migranten verder inperkt. Voortaan worden kinderen zonder begeleiding, die ouder zijn dan vijftien en uit ‘veilige’ landen komen, niet langer aangemerkt als ‘kwetsbaar’. Dit moet hun asielprocedure en mogelijke uitzetting bespoedigen.

Die procedures gaan nu erg traag door een gebrek aan asielambtenaren. De migratiedienst heeft een achterstand van 68.000 asielaanvragen. Veel mensen moeten jaren wachten voordat er een definitief besluit wordt genomen over hun status. Ruim eenderde van de minderjarigen zonder begeleiding in Griekenland heeft een verzoek gedaan voor gezinshereniging in een ander EU-land.

Griekenland heeft andere EU-landen gevraagd de procedures voor gezinshereniging te versnellen. De Griekse minister van Civiele Protectie zei vorige maand in het Europees parlement dat Nederland als enige EU-land had gereageerd op zijn verzoek om minderjarige asielzoekers zonder begeleiding vrijwillig op te nemen. Premier Mitsotakis verweet Brussel deze week de landen aan de Europese buitengrens te gebruiken als „gerieflijke parkeerplaats” voor vluchtelingen. „Dit kan niet zo doorgaan.”