De geestige dystopie van TreurTeeVee

Comedyserie Op bezoek bij de opnames van het nieuwe seizoen TreurTeeVee. De bedenkers bouwen een kunstmatige stad vol gefnuikte bewoners met glimmende gezichten. „We zoeken altijd naar de dubbele moraal.”
De eenzame psycholoog Yolanda (Ellen Parren) in TreurTeeVee.
De eenzame psycholoog Yolanda (Ellen Parren) in TreurTeeVee. Foto Michael Hobdell

Majon zit in de koelkast. Het is een zomerse middag in juli, maar Majon van der Schot is er niet ingeklommen om verkoeling te zoeken. We zijn op de set van TreurTeeVee en ze speelt een groteske creatie die uit de koelkast van Uusbief springt. Hij dacht dat hij via een machine een droomvrouw kon maken, maar er komt een ‘varkensvrouw’ uit, die hem aanvalt. Ze heeft tepels over haar hele lichaam, glibbert en glijdt gillend over de vloer. „Een moneyshot voor de afdeling make-up”, zeggen de makers.

Ook het tweede seizoen van de absurdistische VPRO-comedy, bedacht door makerscollectief Circus Treurdier, speelt zich af in de fictieve stad Yolandia, een prachtig vormgegeven plek waar personages als Uusbief worstelen met het moderne leven. Filosofische gedachtenexperimenten worden uitgewerkt in komische, ongemakkelijke en tragische scènes. Jan-Paul Buijs, Ellen Parren en Peter van Rooijen hebben de vier nieuwe afleveringen geschreven en spelen elk meerdere personages. Net als bij het eerste seizoen werken ze weer samen met regisseur Joost van Hezik en producent Pupkin. Treurdier-oprichter Thomas Spijkerman is gestopt, al speelt hij nog wel een paar rollen.

Terwijl Van Rooijen verder filmt als „perverse burgerman” Uusbief, vertellen Buijs en Parren over hun ambities voor het nieuwe seizoen. Ze maken al tien jaar samen theater. „Daarom heb je tijdens het schrijven soms aan een half woord al genoeg. Je voelt elkaar heel snel aan”, zegt Buijs in de kantine van het Amsterdamse studiocomplex. Hun serie wisselt persoonlijke thema’s als liefde en doodsangst af met algemenere onderwerpen als de hang naar roem en omgang met technologische vooruitgang.

Naast Uusbief keren de ijdele tv-presentator Frederik Kaak (Buijs) terug, en de instabiele psychotherapeut Yolanda (Parren). Parren: „Zij hebben echt een functie, zo opent en sluit Yolanda de aflevering met een wijsheid waarvan je je kan afvragen of die wel zo wijs is.” Los van de oude bekenden heeft iedere aflevering een nieuw hoofdpersonage. Neem de eerste aflevering, over de liefde. De grootste verhaallijn gaat over twee mannen. De een wil de relatie verbreken, de ander weigert dat te accepteren. Hij besluit zijn vriend aan te klagen omdat het onrechtvaardig is om in je eentje een relatie uit te maken.

Deels futurisme, deels DDR

De schrijvers zijn allemaal dertigers. Spelen er nieuwe dingen in hun leven sinds het eerste seizoen? Parren: „Het gaat niet per se over kinderen krijgen en huizen kopen. Het is wel wat volwassener geworden, net als wij. Alles ontstaat uit een persoonlijke harteklop, ook de wat maatschappelijk geëngageerde afleveringen. Daarin moet het wel altijd schuren.” Buijs: „We zoeken altijd naar de dubbele moraal. Dat je het nooit helemaal weet. En er moet altijd een wrangheid onder zitten.” De verhalen hebben deze keer meer reliëf, zegt hij: „Het is geen sketchprogramma meer te noemen, maar het heeft in zijn absurdisme natuurlijk nog wel een sketchmatige kwaliteit. Het zijn altijd scènes die op de randje zitten tussen serieus en belachelijk.”

Jan-Paul Buijs als Frederik Kaak. Michael Hobdell

In de liefdesaflevering presenteert Kaak een datingshow waarin hij verliefd probeert te worden op „een leuke meid”. Het eerste wat hij doet is seks hebben met de deelnemers, op een groot bed in de tv-studio. „Soms is Kaak heel banaal dit seizoen. Hij staat natuurlijk symbool voor televisie en showbizz en daarin kun je heel ver gaan”, aldus Buijs.

Parren houdt ook van de ziekere ideeën, zoals de ‘traumama’: „Een echtpaar laat hun kind achter bij een vrouw. Dat doen ze onder het mom ‘an unhappy childhood is a writers goldmine‘. De traumama verwaarloost deze jongen zijn hele jeugd, waardoor hij een beroemd schrijver wordt. Hij is totaal naar de kloten, maar hij heeft uiteindelijk wel een bestseller geschreven. De verwaarlozing van het kind is absurd uitgewerkt. Op gegeven moment zit dat kind aan een tuigje. Toen dat werd gefilmd dacht ik: ‘oh mijn god’.”

Voor het nieuwe seizoen zijn twintig nieuwe sets gebouwd. De stad is door artdirectors Janne Sterke en Nelli Bodt tot in de puntjes uitgewerkt en heeft een tijdloze kwaliteit: deels futuristisch, deels DDR. Alles wordt in een studio opgenomen zodat de TreurTeeVee-sfeer behouden blijft. De crew bleef grotendeels hetzelfde, alle afdelingen weten daarom goed wat de ‘regels’ zijn. De echte wereld mag nergens te zien zijn. Buijs: „Alles wordt kunstmatig opgebouwd. We willen niet in een hoekje van een echt park filmen. In de studio komt er een heel park met grasmatten en geschilderde doeken op de achtergrond waardoor het lijkt alsof je naar een skyline kijkt. Allemaal zeer bewerkelijk, maar het is de moeite waard.”

Eerder werd de serie omschreven als een mix tussen Twin Peaks en Sesamstraat. Nieuwe referentiekaders zijn onder meer de onderkoelde misdaadserie Fargo en de kleurrijke horrorfilm The Neon Demon. Buijs: „We hebben ook vaak met elkaar gerefereerd aan The Handmaid’s Tale. Daar zit een rare angstcultuur in die ze bloedstollend neerzetten.”

Zijn dochter krijgt de pest

De aflevering over vooruitgang volgt een man die zich verzet tegen de moderne tijd. Buijs: „Hij woont gewoon in een rijtjeshuis, maar van binnen ziet het er uit als de Middeleeuwen; bijna Game of Thrones. Zijn dochter blijkt de pest te hebben. Dat komt hij voor een moreel dilemma: naar het ziekenhuis gaan of niet.”

Het duurde lang voordat er weer gefilmd kon worden, het eerste seizoen verscheen in 2017. De kijkcijfers van die reeks waren niet hoog, maar mede dankzij lovende kritieken kwam er toch groen licht en financiering via het NPO-fonds voor speciale projecten. Is het lastig om TreurTeeVee te verkopen aan een groot publiek? Parren vindt van niet: „Het wordt een beetje neergezet als een nicheding, terwijl het ook gewoon ontzettend vermakelijk is.” Buijs vult aan: „Het is niet per se gemaakt voor een incrowd. Het is ook gewoon een komische serie, met een vleugje dramatiek.”

TreurTeeVee 2 (VPRO). Vier afleveringen, vanaf vrijdag 22/11, NPO3, 22.25 uur.