Profiel

De eigengereide Ankie Broekers-Knol doet het graag op haar eigen manier

Profiel staatssecretaris Tijdens de begrotingsbehandeling kreeg de VVD-staatssecretaris deze week flinke kritiek van zowel oppositie als coalitie.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol heeft veel ervaring in de politiek, maar geen bestuurservaring.
Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol heeft veel ervaring in de politiek, maar geen bestuurservaring. Foto Robin Utrecht/ANP

Een groeiend tekort aan opvangplekken voor asielzoekers. Miljoenen euro’s aan dwangsommen voor migranten wier asielprocedure grote vertraging oploopt. Een niet goed functionerend uitzetbeleid van uitgeprocedeerden en nu Moldaviërs die zich per bus aanmelden voor asiel in Ter Apel.

Het is nog maar het begin van de opsomming van problemen waar staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) een oplossing voor moet vinden. Tijdens het jaarlijkse debat over de begroting van Justitie en Veiligheid dat deze week werd gevoerd in de Tweede Kamer, kreeg Broekers-Knol flinke kritiek van zowel de oppositie als van coalitiepartijen. „Het Nederlandse asielbeleid loopt compleet uit de klauwen”, aldus PVV’er Emiel van Dijk. Maarten Groothuizen (D66) vroeg over de problemen bij de IND hoe het mogelijk is „dat haar partij, de VVD, die al tijden verantwoordelijk is voor dit dossier, het zo ver heeft laten komen?”

Tijdens het tweede deel van het debat, donderdagavond, zwol de kritiek aan. Daar bleek dat de staatssecretaris onlangs door Marokko is geweigerd om te praten over het uitzetten van onrechtmatige Marokkaanse migranten. Broekers-Knol „stond daar niet voor de deur”, zo zei ze, maar ze hoorde via „diplomatieke kanalen” dat het geen zin had om te komen. De Kamer was verbijsterd, maar de staatssecretaris verwees voor antwoorden stoïcijns naar minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD).

En wordt de overbelaste IND niet zwaarder belast door het schrappen van de rechtsbijstand voor asielzoekers, wilden linkse oppositiepartijen en ChristenUnie weten. Onder druk van de Kamer werd Broekers-Knol donderdag gedwongen een document daarover van haar ministerie, dat ze eigenlijk niet wilde versturen, tóch naar de Kamer te verzenden.

Lees meer over het aantreden van Broekers-Knol, een krap half jaar geleden

Het tekent de moeizame verhoudingen tussen Kamer en staatssecretaris. Want Broekers-Knol mag nog maar relatief kort op deze post zitten, het kabinet is nu ruim twee jaar onderweg en de Tweede Kamer wordt ongeduldig. In veel afspraken uit het regeerakkoord zit weinig voortgang. Het uitzetbeleid loopt spaak en van het sluiten van migratiedeals, zoals die tussen de EU en Turkije, komt niets terecht.

Politiek gevoelige portefeuille

Dat Ankie Broekers-Knol begin juni de vrijgekomen post van staatssecretaris Asiel en Migratie invulde, kwam als een verrassing. Ze was toen nét afgetreden als voorzitter van de Eerste Kamer en mocht daar – tegen haar zin in – van de VVD niet nog een termijn volmaken. Als staatssecretaris kreeg ze misschien wel de politiek gevoeligste portefeuille van deze tijd.

Daar begon ze – verbaal – voortvarend. Tijdens haar eerste optreden in de Tweede Kamer, waar ze half juni bij het wekelijkse vragenuurtje antwoordde op vragen over het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers – dat volgens cijfers in vijf jaar zeker tienduizend keer was mislukt – zei ze „harde prikkels” te willen gebruiken en er „keihard” aan te zullen werken.

Kamerleden hoorden een „herkenbaar VVD-geluid”, wat meteen leidde tot tegenreacties van coalitiegenoten CDA, D66 en de ChristenUnie. Tijdens haar eerste debat op 4 juli liep de onenigheid tussen de coalitiepartijen al zo hoog op dat GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik zei: „Als je in dit debat de coalitie zo hoort, zou je denken: we hebben eigenlijk geen oppositie nodig op dit dossier.”

Broekers-Knol heeft met haar 72 jaar veel ervaring in de politiek, maar heeft geen bestuurservaring. Dat kan verfrissend zijn, zoals een ambtenaar zegt, en vastgeroeste patronen doorbreken. „Ze durft mensen heel direct aan te spreken op dingen die misgaan. Maar de keerzijde is een confronterende stijl die niet altijd is gebaseerd op de inhoud.”

Want inhoudelijk komt Broekers-Knol nog niet bovendrijven en betrokkenen vertellen dat ze zich slecht inleest. Het procedureel leiden van een debat in de senaat is bovendien heel anders dan een inhoudelijk debat in de Tweede Kamer, waar zij niet alleen een VVD-staatssecretaris is, maar het uitgepolderde standpunt van een vierpartijencoalitie moet verwoorden. Dat is al een lastige taak, en het helpt niet dat Broekers-Knol impulsief is, zoals ambtenaren zeggen, en dingen graag op haar eigen manier doet. Het drukken van een eigen stempel is moeilijk op het juridisch dichtgetimmerde asielbeleid, dat maar een paar knoppen heeft waar een bewindspersoon een beetje aan kan draaien om onderscheidend te zijn.

Wantrouwen

Dat het ministerie van Justitie en Veiligheid bekendstaat om de slechte informatievoorziening van ambtenaren naar de politieke top, helpt niet: voorganger Mark Harbers stapte in mei op, omdat hij de Kamer onjuist geïnformeerd had – en waarvan achteraf bleek dat ambtenaren informatie bewust niet naar buiten brachten.

Lees ook: ‘Imago van vreemdeling lijdt onder rotzakjes’

Broekers-Knol zou daarom wantrouwend staan ten opzichte van haar eigen apparaat, zeggen ambtenaren. Bij haar aantreden verving ze direct twee woordvoerders, van wie er een al op zoek was naar een nieuwe baan.

Nu, vijf maanden later, zien Kamerleden nog steeds weinig voortgang. Wel zien ze een staatssecretaris die zoekt naar de juiste toon en houding en daardoor soms een defensieve indruk maakt. Ze beging blunders, door bij tv-programma Nieuwsuur te zeggen dat de lange wachttijden van asielzoekers aan migranten zelf te wijten is – maar een week later bleek de schuld bij haar eigen ministerie te liggen. Na het uitkomen van een vernietigend inspectierapport over de Armeense kinderen Lili en Howick stond Broekers-Knol journalisten welgeteld vierenhalve minuut te woord – zonder antwoord te geven op vragen.

Of Broekers-Knol is opgewassen tegen de groeiende problemen én de steeds dwingender oproep van de Kamer moet blijken. De coalitie zal er alles aan gelegen zijn de VVD’er daar te houden. Met onopgeloste kwestie bij de Belastingdienst, het stikstofprobleem en de vragen over de burgerdoden die vielen in het Iraakse Hawija kan het kabinet er niet nog een zoekende staatssecretaris bij hebben.