Opinie

Tijdreis naar verloren verdriet

Joyce Roodnat VR is gedoe, maar het diorama van Eva Gonggrijp in Filmmuseum Eye is het waard: al dwalend door een vervallen villa vol geluiden en flarden van beelden hoort en ziet Joyce Roodnat zoveel dat ze steeds wil blijven.

Joyce Roodnat

In reeks drie van de onmisbare Netflix-serie The Crown doet koningin Elizabeth II weer haar best alsof ze een goed cijfer moet halen – en toch begrijpt ze heel veel niet. (Of wel maar wil ze het niet weten?) En opnieuw voelen Buckingham Palace, Windsor Castle, zelfs het interieur van het regeringsvliegtuig, of ik daar ben, binnen, bij haar. Tegelijk is door vreemde accenten in kleur, compositie en perspectief alles onwezenlijk, waardoor ik toch gewoontjes blijf en the royals lekker niet.

Dat ik dat effect doorheb, dank ik aan het Virtual Reality-diorama van Eva Gonggrijp in Filmmuseum Eye. VR is gedoe, maar het is het waard: met die rare helm voor mijn ogen gegespt dwaal ik door een vervallen koloniale villa vol zachte geluiden en flarden van familiefilmpjes en journaalbeelden. Achter de ramen beweegt de hemel, er valt wat regen. Er is een weelde aan details, pas na vier keer dwalen geloof ik dat ik alles gezien en gehoord heb. Maar ik kan me niet losscheuren en blijf voor een vijfde ronde. Wat ik zie, is reëel. Maar de verhoudingen kloppen niet en de tijd maakt pas op de plaats. Ik ben erbij, maar ik hoor hier niet.

Ik zet de VR-helm af, nu pas zie ik die hutkoffer. Een echte, er zit een poppenhuis in. Ik herken de kleine vertrekken, ik weet er de weg. In dat badkuipje zag ik een jongetje spelen. „Dat is mijn oom”, zegt Eva Gonggrijp. Haar oma maakte het poppenhuis. Voor haar, „maar ik mocht er nooit mee spelen”. Want in dit huis, een kopie van haar echte huis, liet oma haar heimwee naar haar leven in het koloniale Nederlands-Indië stollen.

Still uit VR-diorama ‘On entre’ van Eva Gonggrijp. Foto Eva Gonggrijp

Vijfentwintig jaar geleden droomde Gonggrijp dat ze in het poppenhuis liep. Ze werd „verdrietig en verloren” wakker. Ze was kunstenaar maar kon niks met de droom, tot de VR-techniek haar mogelijkheden bood voor poppenhuis en familiearchief. „Het tv’tje vraagt om het trouwfilmpje. Op de radio hoor je over vrouwen in de kampen die strontputten leegscheppen. VR vertelt geen verhaal, het geeft een ervaring door. De tijd draait rondjes. Wat je voorouders meemaakten, komt in jou terug.” Zo greep Gonggrijp de kunst aan om verdriet te verbeelden waar geen woorden voor bestaan.

Ze vertelt dat haar oma gedeporteerd werd. „Ze wachtte pianospelend en champagnedrinkend haar transport af, want ze zat opgesloten in een wijnkelder waar een vleugel stond.”

On entre heet het VR-diorama, het is een saluut aan een gedicht dat haar oma reciteerde. Het gaat zo: On entre, on cri/ Et c’est la vie// On baîlle, on sort/ Et c’est la mort (Men stapt binnen, men schreeuwt/ En dat is het leven// Men geeuwt, men stapt op/ En dat is de dood).

On entre is ook te zien bij H401 in Amsterdam, 25 nov t/m 4 dec.