Nederlandse studenten op uitwisseling in ‘oorlogsgebied’

Protesten Hongkong Ze kwamen om te studeren, tot de universiteiten een slagveld werden. Nederlandse uitwisselingsstudenten leren veel in Hongkong, maar niet in de collegebanken.

Demonstranten verlaten de Technische Universiteit in Hongkong.
Demonstranten verlaten de Technische Universiteit in Hongkong. Foto Thomas Peter/ Reuters

„Ik zat heel gewoontjes een biertje te drinken bij Mr. Wong. Dat is een bekend studentencafé in Hongkong”, vertelt Robin Gruter (22). „Ineens hoorde ik een knal en voor ik het wist rende ik met met andere terrasgangers zo snel als ik kon weg van het kruispunt.” Het ging voor hem te snel om precies te zien wat er gebeurde, vertelt hij. „Maar toen mijn neus en keel begonnen te tintelen, wist ik dat de politie traangascapsules op demonstranten had geschoten”, vertelt Gruter. „En dat is helaas de gewoonste zaak van de wereld geworden in deze stad.”

Gruter studeert international business administration aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en ging in september op uitwisseling bij de City University in de Aziatische havenmetropool.

Wat een leerzame en vrolijke ervaring had moeten worden, werd een uitwisseling in oorlogsgebied, waar buitenlandse studenten in verzeild raakten. De meeste Nederlandse studenten sympathiseren met de demonstranten, een enkeling deed zelfs mee aan de protesten.

Kantine als schietbaan

Demonstranten, veelal studenten die zich tegen de invloed van de Chinese regering hebben gekeerd, hebben de afgelopen weken hard gevochten op verschillende universiteiten in Hongkong. De aanleiding was de dood van de 22-jarige student Chow Tsz-Lok. Hij viel van een dak toen de oproerpolitie demonstranten achtervolgde met traangas en overleed later aan zijn verwondingen. Toen escaleerde de situatie. Universiteitsgebouwen werden omgebouwd tot bunkers en studenten gebruikten primitieve wapens – pijl en boog, molotovcocktails en zelfgemaakte vuurwapens – om de politie te weren van ‘hun campus’. Als reactie hebben alle vijf universiteiten besloten de deuren te sluiten voor de rest van het semester. Nederlandse universiteiten hebben besloten te betalen voor de terugreis van hun studenten. Veel Nederlandse studenten moeten dus hun uitwisseling in the pearl of the orient afbreken.

Lees ook: China dwingt Hongkongse scholieren in het gareel

Chemicaliën voor bommen

Door een krakende telefoonlijn klinkt de gelaten stem van Gruter: „Het went. Het geweld is dagelijkse kost geworden.” Er werd het hardst gevochten bij de Technische Universiteit Hongkong. Hier studeert Luuk ten Damme (21), student werktuigbouwkunde aan de Universiteit Twente. „Bij andere universiteiten loop je vanaf de campus eigenlijk direct naar de universiteit, bij ons is dat tien minuten lopen”, vertelt Ten Damme. „Dat durfden veel mensen niet meer.” Hij zit inmiddels in Vietnam maar krijgt het beeld van een brandende brug tussen zijn huis en de universiteit niet meer van zijn netvlies. „En dan verwacht de universiteit dat ik hier keurig mijn deadlines haal”, vertelt hij.

Demonstranten die zich hebben overgegeven, wachten op medische behandeling. Foto Athit Perawongmetha/ Reuters
Luister ook naar de podcast Vandaag van NRC: Is de eindstrijd in Hongkong begonnen?

Patrouilles van studenten

In het noorden van de stad ligt de Chinese University of Hong Kong. Ook hier werd vorige week hard gevochten tussen demonstranten en politie. Juul Mensink (21), student European studies aan Maastricht University, studeert hier. „Ik woon aan de rand van de campus, maar bij de toegangspoorten was het een enorme chaos”, vertelt ze. „Tot ver van de ingang voelden we het traangas”, vertelt ze. Tijdens de bezetting van haar campus leek het volgens Mensink alsof de demonstranten de boel runden. „In schoolbussen van de campus reden ze een soort patrouilles, en vervoerden ze demonstranten van de ene poort naar de andere”, vertelt ze.

„Ik was niet bang voor de demonstranten. Ik was vooral bang voor de politie.” De demonstranten zijn volgens Mensink juist heel vriendelijk. „Ze verontschuldigen zich voor de hele situatie, en bovendien waarschuwen ze je wanneer er een clash met de politie aan komt.” Hoe lief ook, Mensink wil wel weg. „De ene dag denk je nog dat je studeert, de volgende dag is je hele exchange naar de kloten”, vertelt ze. „Het is echt heel verdrietig. Je bouwt in vier maanden tijd toch een band op met zo’n stad en haar mensen.”

‘Niet meer veilig’

Een stuk zuidelijker, op Hongkong Island, zou Jai Wientjes (22), student computer science aan de Universiteit Utrecht, haar studie moeten volgen. „Ik ben gevlucht naar Japan”, vertelt ze aan de telefoon vanuit haar hostelkamer in Tokio. „Ik voelde me daar echt niet meer veilig.” Ze volgt de livestreams vanuit de stad, maar is er niet gerust op dat ze haar achtergelaten bagage terugkrijgt. „Als ik terug ga ben ik bang dat ik aangezien wordt voor demonstrant, en dan heb ik een probleem”, vertelt ze. „Laatst wilde een taxi ons niet eens meenemen naar de campus omdat het te gevaarlijk was.” Dat zegt volgens Wientjes genoeg. „Het voelt vanaf hier wel een beetje alsof ik de studenten daar in de steek laat.”

Dat is Andrea Krijgsman (20), student econometrie aan de Universiteit van Amsterdam, met haar eens: „Wij kúnnen weg, studenten uit Hongkong komen hier simpelweg vandaan.” Zij stond maandagochtend vroeg op om een dagje naar de Chinese stad Shenzhen, net over de grens met Hongkong, te gaan. Shenzhen heeft ze nooit bereikt: „Ineens leek het oorlog en ben ik in alle haast de campus ontvlucht.” Toen ze een aantal dagen later, na de bezetting, terug kwam op de campus, greep de schrik haar. Ze moest haar studentenpas en identiteitskaart laten zien aan twee demonstranten die zich voordeden als beveiliger. „Het was één grote chaos”, vertelt ze. Het enige wat volgens Krijgsman nog te zien is: colonnes studenten die met ratelende rolkoffertjes de campus verlaten.

Spullen die de demonstranten hebben achtergelaten in de Technische Universiteit Foto Adnan Abidi/Reuters