De politieke crises binnen de NAVO zijn nog niet bezworen

Bondgenootschap Secretaris-generaal Jens Stoltenberg moet hard werken om de boel bij elkaar te houden, in de door crises geplaagde NAVO.
Minister Mike Pompeo (Buitenlandse Zaken, VS) woensdag op de NAVO-bijeenkomst in Brussel.
Minister Mike Pompeo (Buitenlandse Zaken, VS) woensdag op de NAVO-bijeenkomst in Brussel. Foto Kenzo Tribouillard / AFP

In een poging de politieke crisis in de NAVO te ontzenuwen moet er een commissie van wijzen komen die zich moet bezighouden met politiek strategische vraagstukken. Duitsland kwam met het voorstel tijdens een bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel.

Volgens secretaris-generaal Jens Stoltenberg was er veel steun voor het Duitse idee, maar werd in de eerste uren van de top woensdagavond geen besluit genomen. Frankrijk presenteerde een vergelijkbaar voorstel -maar daar wilde Stoltenberg niet op ingaan.

De ministers moesten onder andere een bijeenkomst van regeringsleiders, over twee weken in Londen voorbereiden. Geen eenvoudige opgave. De afgelopen twee NAVO-toppen op hoog niveau, draaiden uit op fikse meningsverschillen tussen Europese landen en de VS, onder andere over lage defensie-uitgaven.

De afgelopen weken kwamen daar twee crises bij. Europese landen waren verbolgen over de Turkse inval in Syrië, die de Amerikaanse president had gedoogd. De spanning in het bondgenootschap liep vervolgens verder op toen de Franse president de NAVO in een vraaggesprek met The Economist „hersendood” noemde.

Kernmacht Frankrijk opereert in defensiezaken graag autonoom en heeft historisch een gecompliceerde verhouding met het door de VS aangevoerde verbond. Duitsland, dat voor zijn veiligheid volstrekt afhankelijk is van de NAVO, deelt de analyse van Emmanuel Macron niet. Veel Oost-Europese landen vonden dat Macron met zijn publieke kritiek tegenstander Rusland in de kaart speelt.

„De dood van de NAVO wordt schromelijk overdreven”, zei de Litouwse minister Linas Linkevicius (BZ). De Poolse premier Mateusz Morawiecki noemde de Franse analyse „gevaarlijk”.

De houding van de VS is niet eenduidig. President Trump heeft onzekerheid gezaaid over de vraag of de VS in geval van nood inderdaad schouder aan schouder zullen staan met Europa. Trumps ministers zijn doorgaans pleitbezorgers van de NAVO.

De Amerikaanse NAVO-ambassadeur nam in elk geval stelling tegen Macron: „Ik wil graag beginnen […] met te zeggen dat we stevig van mening verschillen met de weging van de NAVO door president Macron”, zei Kay Bailey Hutchison. Ze waarschuwde ook dat niemand moet denken dat een kleinere groep landen Europa kan verdedigen, laat staan een verbond zonder VS.

De uitdaging is nu om het debat te stroomlijnen opdat de top van regeringsleiders in London volgende maand niet ontspoort. De nieuwe commissie voor toekomstvraagstukken moet helpen en Stoltenberg kondigde aan dat hij vlak voor ‘Londen’ nog naar Parijs zal gaan om Macron te ontmoeten. Een andere manier het debat te sturen is door te laten zien dat de NAVO meegaat met zijn tijd. Zo wil de NAVO de ruimte benoemen als te verdedigen domein, naast lucht, land, zee en cyber. De top in Londen, eigenlijk een feestje ter gelegenheid van der zeventigste verjaardag , duurt in elk geval niet lang, om deelnemers zo min mogelijk kans te geven woorden krijgen.