‘Bank van de EU’ is nu een groene voortrekker

Europese Investeringsbank Een plan van de Europese Investeringsbank om uit fossiele energie te stappen is afgezwakt. Toch zijn milieuorganisaties positief.

De EIB financierde voor 700 miljoen euro de ‘trans-Adriatische’ gaspijpleiding die onder meer door Griekenland loopt.
De EIB financierde voor 700 miljoen euro de ‘trans-Adriatische’ gaspijpleiding die onder meer door Griekenland loopt. Foto Athanasios Gioumpasis / Getty Images

In deze tijden van warmterecords en stijging van de zeespiegel is het lastig te bevatten. Jaarlijks vloeien wereldwijd tientallen miljarden euro’s aan publiek geld naar fossiele energieprojecten. Daarin spelen grote publieke investeringsbanken, zoals de Wereldbank en Europese en Aziatische publieke banken een grote rol. Gas, olie en soms zelfs kolen blijven subsidie krijgen van deze financiële molochen, die het kapitaal hebben om dure langetermijnprojecten te financieren.

Een paar recente voorbeelden. De Europese Investeringsbank (EIB) financierde vorig jaar voor 700 miljoen euro een ‘trans-Adriatische’ gaspijpleiding. De Wereldbank leende dit jaar omgerekend 18 miljoen euro aan Guyana voor ‘transparant en efficiënt management’ van de olie- en gassector. En de Chinese Ontwikkelingsbank stak in 2018 een onbekend bedrag in een kolencentrale in Pakistan.

De EIB, die zichzelf de ‘bank van de Europese Unie’ noemt, baarde vorige week opzien door als eerste van de publieke investeringsbanken aan te kondigen dat ze vanaf eind 2021 geen fossiele projecten meer zal financieren. Daar valt in principe ook gas onder – een energiebron die vaak nog als noodzakelijke overgang naar een fossielvrije toekomst wordt gezien.

Afgezwakt plan

De EIB is de grootste internationale investeringsbank ter wereld. Met een balanstotaal van 556 miljard euro is zij zelfs iets groter dan de Wereldbank (516 miljard). Reken je nationale investeringsbanken mee, dan is de gigantische Chinese Ontwikkelingsbank (balanstotaal: zo’n 2.000 miljard euro) verreweg de grootste.

Zet de EIB nu de toon voor andere publieke banken? Eerst een kanttekening. Het besluit van het EIB-bestuur, waarin de EU-landen en de Europese Commissie zitten, is een afgezwakte versie van een plan dat in juni uit de EIB zelf kwam. Daarin stond nog dat de EIB eind 2020, dus een jaar eerder, uit fossiele energie zou stappen. Maar na politieke druk van onder meer Duitsland, Italië, Polen én de Commissie krijgen gemeenschappelijke EU-gasprojecten nu toch een jaar extra financiering. „Je zult zien dat de EIB de komende twee jaar veel aanvragen zal krijgen”, voorspelt Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks. Ook ziet hij in het besluit een „achterdeur”: ‘schone’ gasprojecten met een lage CO2-uitstoot, gemeten over de levensduur van een project, komen nog wel in aanmerking voor EIB-geld. „Als gasbedrijven beloven dat ze later ‘schoner’ gas bijmengen, kunnen ze alsnog publiek geld krijgen. Dit terwijl ‘schoon’ gas er op deze schaal helemaal niet is.”

Lees ook: Investeringsbank van EU wil gas vaarwel zeggen

Niettemin vindt Eickhout het een „grote stap” voor de EIB om het vaarwel aan fossiele energie in te luiden. Dat wordt alom zo gezien. Adviesbureau Wood Mackenzie, dat zich richt op de energiesector, meent dat de nieuwe criteria het voor de EIB „zeer moeilijk” maken om gasprojecten nog te financieren. Organisaties die strijden voor vergroening van publieke investeringsbanken zijn positief. „Natuurlijk zijn er wat achterdeurtjes, maar de hoofdboodschap van de EIB is zonneklaar: geen fossiele energie meer”, zegt Sonia Dunlop van de klimaatdenktank E3G in Londen. „De EIB bepaalt nu de standaard voor andere multilaterale investeringsbanken.” Katherine Kramer van de Britse organisatie Christian Aid spreekt van een „enorme stap”. „De andere publieke banken moeten die volgen of verder gaan.”

De banken vergeleken

Kramer schreef onlangs mee aan een rapport van The Big Shift Oil, een coalitie van organisaties, over de klimaatvriendelijkheid van de publieke banken. Daarin staan beoordelingen, op zijn Amerikaans, van A tot F. Onder het nieuwe regime, zegt Kramer, zou de EIB „denk ik een A-” krijgen. De Wereldbank krijgt een C. Die steekt geen geld meer in kolen, en vanaf 2020 ook niet meer in de winning van olie en gas, maar wel in distributie en bewerking daarvan. De andere Europese publieke bank, de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD), scoort nog lager (een D) omdat ze gaswinning blijft financieren.

Hoeveel investeren de banken in fossiele en hoeveel in groene energie? Dat bracht E3G in kaart. Tegenover elke euro die de EIB nu nog in fossiele energie steekt, staat 1,2 euro aan groene leningen. Bij de Wereldbank ligt die verhouding op 1:1. De door China opgerichte Aziatische Infrastructuur Investeringsbank, die vlak na het Klimaatakkoord van Parijs (2015) begon, investeert drie keer zoveel geld in fossiele als in groene energie. Ronduit belabberd presteert de Chinese Ontwikkelingsbank: daar staat tegenover elke fossiele euro slechts 0,002 euro aan groene energie.