Turkije stuurt vrouwelijke Syriëganger zonder Nederlandse nationaliteit terug

De vermoedelijke IS-vrouw meldde zich onlangs bij de ambassade van Nederland. Haar Nederlandse nationaliteit was net afgenomen.
Een van de IS-verdachten zou onlangs uit het noorden van Syrië zijn ontsnapt.
Een van de IS-verdachten zou onlangs uit het noorden van Syrië zijn ontsnapt. Foto Delil Souleiman/AFP

Turkije heeft een vrouwelijke Syriëganger naar Nederland teruggestuurd, terwijl haar Nederlandse nationaliteit onlangs was afgenomen. De 23-jarige vermoedelijke IS’er kwam dinsdag samen met haar twee kinderen van drie en vier jaar aan op Schiphol, bevestigt minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) in een brief aan de Tweede Kamer. „Het kabinet beschouwt dit als ongewenst en betreurt dat Turkije ondanks alle inspanningen alsnog uit eigener beweging tot uitzetting is overgegaan”, schrijft de minister.

Lees ook: Uitreizigers stellen kabinet voor dilemma

De vrouw was kort voor de Turkse inval ontsnapt uit een kamp in het noorden van Syrië en meldde zich eind oktober bij de ambassade in Ankara. Haar Nederlandse nationaliteit was op dezelfde dag afgenomen, volgens Buitenlandse Zaken was dat toeval. Wel behield ze haar Marokkaanse nationaliteit. Nederland probeerde volgens Grapperhaus „in verschillende telefoongesprekken” de Turkse minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu te overtuigen om haar niet naar Nederland te sturen. Ook werd „een hoog ambtelijke interdepartementale missie naar Turkije” gestuurd om duidelijk te maken dat zij niet welkom was.

Bij aankomst op Schiphol werd de Marokkaanse vrouw aangehouden. Volgens Grapperhaus zal justitie na vervolging en eventuele berechting haar uitzetten naar Marokko. Haar kinderen zijn overgedragen aan de kinderbescherming. Vrijdag wordt de vrouw samen met een tweede Syriëganger voorgeleid aan de rechter-commissaris in Rotterdam. De tweede 25-jarige verdachte werd ook dinsdag uitgezet, maar was al in 2018 aangehouden in Turkije.

Turkije hekelt al langer de Europese passiviteit wat betreft Syriëgangers die in de Syrisch-Turkse grensregio vastzitten en vindt dat EU-landen hun eigen burgers moeten berechten. Ankara wil IS-vrouwen terugsturen naar het land van herkomst, en heeft felle kritiek op het Nederlandse beleid om nationaliteiten af te pakken, zodat jihadisten formeel geen Nederlander meer zijn.

Speciale tribunalen

Het kabinet wil niet dat Syriëgangers terugkeren en maakt zich al maanden sterk voor berechting in de regio, in Irak, waar wat Nederland betreft speciale tribunalen zouden moeten komen. Maar de gesprekken hierover verlopen moeizaam. Allereerst omdat Irak de doodstraf kent, en niet bereid is om voor buitenlandse jihadisten een uitzondering te maken, zoals het kabinet vraagt. Bovendien is er momenteel veel sociale onrust in het land. Irak vindt dat Europese landen hun eigen jihadisten moeten berechten. „Dat is wat wij deze landen adviseren”, zei minister Ali Alhakim van Buitenlandse Zaken onlangs in NRC.

De Syriëgangers zorgen al weken voor spanningen binnen de coalitie. D66 vindt dat Nederland actief achter hen aan moet, om te voorkomen dat de jihadisten onder de radar verdwijnen en hun straf ontlopen, een vrees die gedeeld wordt door inlichtingendiensten en het Openbaar Ministerie. VVD en CDA vinden dat de IS-gangers door hun deelname aan de oorlog in Syrië afscheid hebben genomen van de Nederlandse rechtsstaat en de gevolgen van hun keuzes dáár onder ogen moeten zien. De VVD is zelfs bereid te accepteren dat dit tot de doodstraf zou kunnen leiden, wat voor andere partijen weer onacceptabel is.

Tot voor kort zaten veel Syriëgangers in gevangenkampen in Noord-Syrië die werden bewaakt door Koerdische strijders die daarbij hulp kregen van de Amerikanen. Maar het besluit begin oktober van president Trump om zich (deels) terug te trekken uit het gebied heeft voor chaos gezorgd. De Turkse inval die hierop volgde heeft ertoe geleid dat honderden Syriëgangers zijn ontsnapt of in Turkse handen zijn gekomen.