Reportage

Iedereen vraagt premier Rutte om moreel leiderschap

Leiderschap Gele hesjes, racisme in het voetbal: Premier Rutte werd dinsdag om moreel leiderschap gevraagd. „Ik kan niet met iederéén praten.”

Premier Rutte komt aan bij het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Premier Rutte komt aan bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Foto Sem van der Wal/ANP

Premier Mark Rutte staat dinsdagmiddag met tegenzin in de Tweede Kamer. Eigenlijk zou minister Bruno Bruins (Sport, VVD) Kamervragen over het racistische incident bij FC Den Bosch beantwoorden. Maar de Kamer wil van hém, de minister-president, horen dat het racisme verwerpelijk was. Dus wordt Rutte gebeld, haast hij zich naar de Kamer en spreekt zich daar uit tegen het incident. Politici, zo zegt hij ook, moeten in het racismedebat wel „normeren”, maar niet de „illusie” hebben dat de overheid een maatschappelijk probleem als racisme kan oplossen. „Dat moeten burgers zelf doen, door elkaar aan te spreken.”

Vrolijker is Rutte als hij anderhalf uur later het ministerie van Binnenlandse Zaken binnenloopt. Daar heeft hij afgesproken met vijf leden van de Gele Hesjes-beweging. Nou ja, beweging. „We zijn hier als individu, niet als groep”, zegt voorvrouw Ingeborg Westerhof, na afloop. Zes maanden geleden sprak ze Rutte ook al. Dat ze hier nu weer zitten, komt volgens de actiegroep omdat beloftes die toen gedaan zouden zijn niet werden ingelost. Welke beloftes? „Er is geen antwoord gekomen op ons manifest”, zegt Westerhof.

Lees ook: Dit vinden de lezers van NRC van de 'gele hesjes'

Afhakers

In het Kamerdebat eerder die dag wijst Rutte een te groot beroep op de overheid af, maar daarna praat hij met mensen die juist iets van de overheid verwachten. Hun beweegredenen lopen uiteen. Ingeborg Westerhof wil dat het monetair stelsel op de schop gaat. Fred de Meijer, hij draagt wel een geel hesje maar zit niet aan tafel en wacht in de hal van het ministerie, zegt: „De zorgkosten zijn veel te hoog. Iedereen in mijn gezin is chronisch ziek, dan ben je zo door het eigen risico heen.” Een als Zwarte Piet verklede vrouw die wel meepraat, strooit met pakjes waar ‘stikstof’ en ‘zorgstelsel kapot’ op staat.

Maar hun onvrede delen ze: de overheid is er niet meer voor hen. Het zijn de mensen die Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), „cannots” en „afhakers” noemt. Mensen die niet meekunnen in de snel veranderende samenleving, die steeds meer eist van burgers zelf. Een groep ook van wie de permanente onvrede moeilijk door politici weg te nemen lijkt. De activisten hier zeggen zich wel „gehoord” te voelen, maar pas tevreden te zijn als hun eisen worden ingewilligd.

Demonstraties van de hesjes trokken nooit meer dan enkele honderden aanwezigen. Dat ze hier nu toch aan tafel zitten met de premier, toont het dubbelzinnige karakter van Nederlandse politiek: van zowel regenteske elites als van het egalitaire idee dat iedereen moet meepraten. Naast de in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partijen praten ook bedrijven, boeren en burgers mee, over klimaatbeleid en stikstof.

Marginale beweging

De bijeenkomst laat ook zien hoe politici na de opkomst rechts-populisme sinds 2002 vrezen de stem van bezorgde burgers te missen. Liever een tamelijk marginale beweging té serieus nemen dan een nieuwe onderstroom in de samenleving, die ineens politiek kan exploderen, onderschatten. Ook al toonde onderzoek van het SCP eerder dit jaar aan dat burgers minder bezorgd én minder gepolariseerd zijn dan politici soms denken.

Als Rutte uit het gesprek met de Gele Hesjes komt, spreken drie andere leden van de beweging hem aan. Zij zaten niet aan tafel en hebben ook iets te zeggen: van één vrouw zijn haar kinderen uit huis geplaatst, kan ze Rutte spreken? Rutte, lachend: „Ja jongens, ik kan niet met iederéén in gesprek.” Actiegroep Kick Out Zwarte Piet wil ook met Rutte praten, over racisme en Zwarte Piet. In het vragenuur zegt Rutte dat hij „eerst gaat analyseren wat die groep precies wil”.