Analyse

Rol prins Andrew op het koninklijk toneel lijkt uitgespeeld

Buckingham Palace Het veelbesproken BBC-interview met de Britse prins Andrew, met vragen over misbruik en zijn vriendschap met Jeffrey Epstein, breekt met alle protocollen. De PR-misser verergert de bonje aan het hof waarin prinses Meghan de grote ordeverstoorder zou zijn.
Prins Andrew.
Prins Andrew. Foto Richard Wainwright / EPA

Prins Andrew die samen met BBC-journalist Emily Maitlis door de Marble Hall van Buckingham Palace loopt. Een royal die een onderdaan de weelderige rijkdom toont. Zonder de voice-over, die onmiddellijk melding maakt van de vriendschap tussen Andrew en Jeffrey Epstein, begint het inmiddels wereldberoemde interview uiterst traditioneel, zoals dit soort ontmoetingen altijd verloopt op de Britse publieke omroep.

De Britse pers en The Firm, zoals de Windsors genoemd worden, hebben elkaar nodig. Er gaat geen dag voorbij zonder dat een lid van de koninklijke familie opduikt in de kranten. Zelfs de BBC speelt nog steeds op de radio het volkslied ter ere van de verjaardag van de belangrijkste royals. De bazen in de journalistiek weten: het koningshuis trekt kijkers, lezers en luisteraars. En Britse monarchen weten: hun bevoorrechte positie is afhankelijk van steun van de bevolking. Dan moet je via de media van je laten horen.

Toch markeert het gesprek tussen Maitlis en Andrew een nieuwe stap in die ingewikkelde relatie. Na het wandelingetje ging Maitlis tegenover Andrew zitten en fileerde hem op forensische wijze. De journalist bevroeg de prins alsof hij premier Boris Johnson, oppositieleider Jeremy Corbyn of een andere politicus was. Niks fluwelen handschoen.

Het gevolg is dat er dagen later nog over wordt nagepraat. Dat de rol van Andrew als prins met representatieve taken – Britse belangen in het buitenland vertegenwoordigen en goede doelen in eigen land promoten – uitgespeeld is. Zijn connecties trekken in rap tempo hun handen van hem af. Adviesbureau KPMG stopt met het financieren (100.000 pond per jaar) van een Pitch@Palace, een start-up om jonge ondernemers een kans te geven geldschieters te regelen. Ook verzekeraar Aon en farmaceutisch bedrijf AstraZeneca willen niks meer met het charitatieve initiatief van Andrew te maken hebben.

Lees ook Prins Andrew schuttert in ‘beschamend’ interview over Epstein

Protocollen van tafel

In een relaas over hoe het gesprek tot stand kwam in The Times schrijft Maitlis dat de redactie van actualiteitenrubriek Newsnight maandenlang onderhandelde met het hof. Aanvankelijk wilde Andrew geïnterviewd worden over zijn charitatieve werk en vergezichten over de kansen voor het VK na de Brexit. De prins had een eis: geen vragen over de slepende affaire over zijn vriendschap met Jeffrey Epstein en vermeende deelname aan zijn seksnetwerk.

Pas nadat Epstein in augustus werd veroordeeld wegens mensensmokkel liet Andrew zijn eis varen. „Dit kan geen kabbelend gesprek worden, met een korte en eufemistische verwijzing naar het schandaal”, schrijft Maitlis. „Alle gebruikelijke protocollen die horen bij het interviewen van een lid van het Koninklijk Huis moeten komen te vervallen. We moeten de kern van de zaak kunnen aanpakken.”

Andrew en zijn adviseurs dachten na over het aanbod van Newsnight en antwoordden dat ze toestemming van hogerhand dienden te regelen. „Het daagde ons dat hij daarmee de koningin bedoelde”, schrijft Maitlis.

Britse media melden, op basis van anonieme bronnen zoals het gros van de Britse royaltyverslaggeving, dat de vorstin onaangenaam verrast was door het eindresultaat. Volgens de tabloids straalt het rampzalige gesprek af op de koningin. „Er is een gebrek aan centraal gezag op Buckingham Palace”, constateert Daily Express (oplage 315.000). De krant wijst naar Andrew, maar ook „het eigengereid handelen” van Meghan en Harry.

Lees ook Prins Andrew: ik heb mijn familie in de steek gelaten

Bonje aan het hof

De kranten speculeren al langer op bonje aan het hof. De prinsen Harry en William, de zonen van prins Charles en Diana, zouden uit elkaar zijn gegroeid omdat hun echtgenoten, Kate en Meghan, totaal niet met elkaar kunnen opschieten. Dat bericht past in de strategie van meerdere tabloids om Meghan neer te zetten als ordeverstoorder, als nieuwkomeling die veel noten op haar zang heeft, zich arrogant gedraagt, Harry op de gedachte brengt om te verhuizen naar Afrika of de VS en in een documentaire het lef had te klagen over de beklemmende nadelen van een leven als royal.

In oktober haalde Harry hard uit. In een brief waarschuwde hij dat Meghan net zo wordt opgejaagd en weggezet als Diana, zijn moeder, die in 1997 verongelukte toen ze in Parijs in een auto fotografen probeerde te ontlopen. „Mijn grootste angst is dat de geschiedenis zich herhaalt”, schreef Harry. Sympathisanten van de twee zeggen dat Meghan wordt aangepakt omdat ze Amerikaanse is, omdat ze feminist is, omdat ze, zoals ze het zelf noemt, biraciaal is.

De hertog en hertogin van Sussex, de formele titels van Harry en Meghan, willen terugslaan. Ze klagen meerdere tabloids aan voor inbreuken op hun privacy, zoals het afdrukken van een persoonlijke brief die Meghan aan haar vader schreef. Het kan mogelijk ruim een jaar duren voordat de zaken voor de rechter verschijnen.

Nog niet zo lang geleden was de band tussen pers en koningshuis een stuk harmonieuzer. William en Harry kregen lof omdat ze openlijk spraken over zaken als rouwverwerking en geestelijke gezondheidszorg voor mannen, betrekkelijke taboe-onderwerpen in de Britse maatschappij. William, Kate, Harry en Meghan werden neergezet als de fabulous four, een nieuwe generatie die het koningshuis smoel gaf. Die goede sfeer is verdampt.