Racisme sluimert altijd in de samenleving, dus ook in voetbal

Betaald voetbal Het racistische gescheld tegen Excelsior-voetballer Mendes Moreira sluit aan op ontwikkelingen in de samenleving. “Het gedrag van Den Bosch-supporters kan niet los worden gezien van protesten voor en tegen Zwarte Piet op dezelfde dag.”

Op social media verspreidde de KNVB een foto waarop de spelers van Oranje met hun armen uitgestrekt in een kring staan. "Enough is enough, stop racism", staat eronder: genoeg is genoeg, stop racisme.
Op social media verspreidde de KNVB een foto waarop de spelers van Oranje met hun armen uitgestrekt in een kring staan. "Enough is enough, stop racism", staat eronder: genoeg is genoeg, stop racisme. KNVB

‘Dat komt niet hierheen’, dacht Excelsior-voetballer Ahmad Mendes Moreira over het recente racisme in buitenlandse stadions. Dat zei hij tegen de Volkskrant, nadat hij zondag tegen zijn verwachting in het slachtoffer was geworden van racistisch gescheld in Nederland, door aanhangers van FC Den Bosch.

Er was niet altijd evenveel aandacht voor als de voorbije dagen, maar racistische spreekkoren zijn in Nederland nooit helemaal weggeweest. Vitesse-supporters maakten in 2017 nog oerwoudgeluiden richting keeper André Onana van Ajax. Aanhangers van ADO Den Haag deden een jaar eerder hetzelfde als Ajacied Riechedly Bazoer aan de bal kwam. Enkele jaren daarvoor was AZ-speler Jozy Altidore het slachtoffer, destijds ook in Den Bosch.

Jacco van Sterkenburg van de Erasmus Universiteit Rotterdam, die racisme in het voetbal onderzoekt, ziet dat voetbalsupporters reageren op ontwikkelingen in de samenleving. „Racisme sluimert altijd. Het komt op in het voetbal als het ook in de samenleving actueel is. Het gedrag van Den Bosch-supporters kan niet los worden gezien van protesten voor en tegen Zwarte Piet op dezelfde dag”.

Lees ook: Spelers FC Den Bosch over racisme: Ik kon nauwelijks slapen van boosheid

Hij wijst ook op het jaarlijkse rapport over discriminatiecijfers in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Over 2018 bleek het aantal meldingen van discriminatie op basis van herkomst of huidskleur te zijn toegenomen ten opzichte van een jaar eerder, terwijl meldingen van andere vormen van discriminatie afnamen of gelijk bleven. Of deze vorm van racisme in Nederland daadwerkelijk toeneemt, valt op basis van deze cijfers niet te zeggen. „Maar als je kijkt naar de anonieme wereld online dan blijkt racisme daar tegenwoordig volop aanwezig te zijn. Het is niet onlogisch dat dat zijn weerslag krijgt in de stadions.”

Anderzijds vormt een voetbalstadion volgens de Rotterdamse wetenschapper een wereld op zich. „De diversiteit in afkomst van de spelers op het veld is tegenwoordig enorm. Het publiek bestaat grotendeels nog uit witte mannen. Dan steekt racisme eerder de kop op.”

De ‘voetballerij’ kent sowieso zijn eigen normen en waarden. Wat ondenkbaar is buiten het voetbalstadion, is daarbinnen de normaalste zaak van de wereld. Zo mogen supporters van Ajax zich in massaal klinkende spreekkoren eindeloos ‘joden’ en ‘superjoden’ noemen. Er zal geen wedstrijd worden gestaakt als aanhangers van de tegenpartij daarop weer eens met duizenden tegelijk beginnen te springen onder het zingen van ‘wie niet springt die is een jood’.

Profcontract misgelopen

Racisme in het betaald voetbal uit zich niet alleen via spreekkoren. Het manifesteert zich op allerlei momenten. Dit blijkt uit recent onderzoek van cultuursocioloog Fiona Harmsen, het Mulier Instituut en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Daarin worden tien jonge anonieme profvoetballers met een migratieachtergrond geïnterviewd. Een van de spelers vertelt vanwege zijn huidskleur een contract bij een profclub te zijn misgelopen. „Ik was niet wat het publiek wilde zien.” Dit zou zijn gebleken uit een gesprek dat zijn toenmalige zaakwaarnemer had met de technisch directeur van de club.

Lees ook: ‘Strafrecht wordt te weinig ingezet bij racisme in voetbal’

Er zijn ook spelers die zeggen amper of geen discriminatie te ervaren. Eentje meent er juist baat bij te hebben. „Bij mij werkt het in mijn voordeel, omdat over donkere jongens wordt gedacht dat ze snel en sterk zijn.” Daar voegen de onderzoekers in het rapport wel een kritische opmerking aan toe: ‘Buiten hun (vermeende fysiek superieure) kwaliteiten als voetbalspeler kunnen deze spelers tegelijkertijd ondervinden dat zij als mens, of waar het gaat om intellectuele kwaliteiten, als tweederangsburger worden gezien.’