Jaap van den Heuvel, directeur Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk.

Foto UvA

Interview

Maar ja. Wie gaat al dat personeel meer betalen?

Ziekenhuisbestuurder Elk ziekenhuis vindt het „stiekem” best redelijk, 5 procent extra loon voor het personeel, zegt een ziekenhuisdirecteur. Maar de verzekeraars willen het niet betalen, zegt hij.

„Wij zijn pas blij met 5 procent erbij”, wappert aan een balustrade van het Rode Kruis Ziekenhuis in het Noord-Hollandse Beverwijk. Jaap van den Heuvel, de ziekenhuisdirecteur, heeft het spandoek zelf aangeschaft. „Het gaat allemaal goedmoedig”, zegt hij. „maar een staking van ziekenhuispersoneel, laat staan een landelijke... ik werk sinds de jaren tachtig in de zorg en heb het nog nooit meegemaakt”.

Deze woensdag is er een historische ziekenhuisstaking. Het personeel van 54 ziekenhuizen, 32 poliklinieken en vier revalidatiecentra doet mee. In totaal gaat het om 119 locaties. In het Rode Kruis Ziekenhuis wordt er gestaakt met een zogenoemde zondagsdienst. Daarbij draait een ziekenhuis op halve kracht en gaat in principe alleen spoedzorg door. Alle afspraken bij poliklinieken zijn afgebeld, niet-dringende operaties afgezegd.

Lees ook: De verpleegkundige moet op vijf plekken tegelijk zijn

Eén dag staat het ziekenhuispersoneel volop in de schijnwerpers, maar onder de oppervlakte bestaat de onrust al heel lang. 200.000 medewerkers van ziekenhuizen en revalidatiecentra worden volgens vakbonden onderbetaald en hebben slechte werkomstandigheden. Ze eisen over 2019 5 procent meer loon. De vorige cao liep 1 april af, maar gesprekken over een nieuwe zitten muurvast. De vakbonden en ziekenhuizen zitten al sinds juni niet meer samen aan tafel.

„Dat de onderhandelingen zo mislukten, laat zien hoe bont we het hebben gemaakt met verpleegkundigen”, zegt Van den Heuvel, naast ziekenhuisdirecteur ook hoogleraar management in de zorg aan de Universiteit van Amsterdam. „De emoties zijn zo hoog opgelaaid, dat er eigenlijk geen redelijke onderhandelingen hebben plaatsgevonden.” Hij verwijst naar een recente enquête van vakbond FNV waarin driekwart van de ondervraagde ziekenhuismedewerkers zegt soms te overwegen de sector te verlaten. Van den Heuvel: „Wij als werkgevers hebben een heel groot probleem.”

Afgelopen jaren is de druk op verpleegkundigen sterk toegenomen. Afdelingen spoedeisende hulp puilen bijvoorbeeld regelmatig uit vanwege personeelstekort, zoals maandag het geval is in het Rode Kruis Ziekenhuis. De afdeling dreigt zelfs een opnamestop te moeten afkondigen, waarbij ambulances het ziekenhuis tijdelijk moeten overslaan. „Het is alle hens aan dek”, zegt Van den Heuvel.

Verzekeraars en de politiek vinden dat ziekenhuizen niet meer elk jaar steeds meer moeten uitgeven. Patiënten zouden juist meer zorg moeten krijgen in verpleeghuizen, door e-health (telezorg) of de thuiszorg. „Maar: wij zien het omgekeerde”, zegt Van den Heuvel. „Er komen méér mensen, en ze zijn zieker. Iemand die nu op de spoedeisende hulp komt heeft vaak drie, vier, of zelfs vijf aandoeningen. Daar hebben we waanzinnig veel werk aan. Het is onzin dat wij als ziekenhuis te snel mensen zouden opnemen. We hebben geen enkel belang om mensen nodeloos in een ziekenhuisbed laten liggen. We zijn continu druk met plaatsmaken, voor als de nieuwe dag begint.”

Door personele problemen en bezuinigingen in de thuis- en verpleegzorg kunnen patiënten nadat ze zijn ontslagen uit het ziekenhuis vaak nergens heen, waardoor de ‘uitstroom’ uit het ziekenhuis stokt. „Zo komt steeds meer op de schouders van verpleegkundigen te liggen”, zegt Van den Heuvel.

Dan is er nog de krapte op de arbeidsmarkt. Ziekenhuizen hebben vorig jaar bijna 10 procent meer vacatures moeten opvullen dan een jaar eerder, blijkt uit een analyse van jaarverslagen door Intrakoop, een coöperatie die zorg inkoopt voor ziekenhuizen en andere organisaties. „Het zijn ervaren krachten”, zegt Van den Heuvel, „maar soms niet goed ingespeeld op de afdeling. Daarnaast kost het jaarlijks zo’n 2 miljoen. Dat is flink: onze winst schommelt tussen de 1 en 2 miljoen. Een buffer die we wel nodig hebben.”

Meeste kosten voor personeel

Wat uiteindelijk wordt afgesproken over het loon van verpleegkundigen, betekent nogal wat voor de begroting van het Rode Kruis Ziekenhuis. 60 procent van de ziekenhuisuitgaven gaat op aan personeel. „Ik denk dat iedere ziekenhuisdirecteur stiekem wel vindt dat die 5 procent niet zo onredelijk is”, zegt Van den Heuvel. „Maar, we worden opgezadeld met de vraag: ‘Hoe gaan we dat financieren?’ Sommige ziekenhuizen verwachten daar grote problemen in. Ik ben benieuwd hoe de hazen lopen, of elk ziekenhuis overeind blijft.”

Bij het Rode Kruis Ziekenhuis zou een flinke loonsverhoging bijvoorbeeld ten koste kunnen gaan van extra scholingen die nu worden aangeboden aan verpleegkundigen. Het standpunt van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen is dat hoge salarissen extra wachtlijsten betekenen, of bezuinigingen.

„Ziekenhuizen zijn verantwoordelijk om te zorgen dat er voldoende geld binnenkomt om ons werk netjes te kunnen doen”, zegt Van den Heuvel. „Dat geld moeten we primair ophalen bij de verzekeraars. Maar: onze onderhandelingsmacht is klein. Niet met een verzekeraar in zee gaan, betekent direct een stuk minder omzet.”

Het Rode Kruis Ziekenhuis is zelf in conflict met VGZ, waarbij de zorgverzekeraar 1,7 miljoen euro aan zorgkosten over 2019 niet wil betalen. De reden: het Rode Kruis Ziekenhuis is over het afgesproken – volgens het ziekenhuis opgelegde – plafond gegaan van maximale omzet. „Het is 7 à 8 procent van de totale omzet van VGZ-verzekerden. We kunnen onze renovatie niet bekostigen, als we zulke bedragen moeten inleveren. Het is volstrekt onredelijk.”

Verzekeraars verwijzen in de onderhandelingen naar het hoofdlijnenakkoord. Dat zijn landelijke afspraken die belangenorganisaties – waaronder die van ziekenhuizen – met het ministerie van Volksgezondheid sloten om de stijgende zorgkosten te remmen. Ziekenhuizen mogen nauwelijks nog groeien in uitgaven. Dit jaar 0,8 procent, tot geen groei meer in 2022. „Dat resulteert in niet-realistische afspraken”, zegt Van den Heuvel. „Als de zorgvraag stijgt, en de zorgpremies niet of nauwelijks worden verhoogd omdat simpelweg bij een aantal ziekenhuizen niet voor de zorg wordt betaald. Dan moet de wal het schip maar keren.”