Opinie

Hongkong sloopt Xi’s idee van één China

Hoe is een zelfstandig Hongkong ooit in te passen in het grote ideologische project van de autoritaire Xi, vraagt .
Illustratie Hajo

De toestand in Hongkong is een nachtmerrie voor Xi Jinping. De Chinese president heeft het herstel van de macht en waardigheid van zijn land tot het centrale thema van zijn presidentschap gemaakt. Maar een deel van het Chinese soevereine grondgebied is in gewelddadige anarchie vervallen.

Universiteiten zijn slagvelden geworden. Betogers gooien molotovcocktails naar de politie, die wel in hoge mate steun van de bevolking lijkt te behouden. Er zijn Chinese troepen op straat verschenen – maar tot nu toe alleen om de wegen vrij te maken. Als ze ook tegen de betogers worden ingezet, dan zou dit Hongkong in een langdurige opstand kunnen storten, vergelijkbaar met Belfast in de jaren zeventig of Algiers in de jaren vijftig.

Xi zou met recht kunnen stellen dat deze crisis als zodanig niet zijn schuld is. De vonk voor de eerste betogingen in juni was de invoering van een wet die toestond dat verdachten van een misdrijf uit Hongkong aan China werden uitgeleverd. Dit werd algemeen beschouwd als een idee van Carrie Lam, de politiek leider van Hongkong. Toen Beijing zag hoe diep het verzet zat, probeerde het verstandig te reageren door de wet op te schorten. Maar toen had de protestbeweging haar doelen al verbreed en een onweerstaanbare kracht gekregen.

Xi draagt wel een ruimere verantwoordelijkheid. In de zeven jaar sinds hij aan de macht kwam, is de Chinese staat aanzienlijk autoritairder geworden, daarmee in Hongkong de weg bereidend voor verzet tegen de heerschappij van Beijing.

In China zelf zijn als gevolg van een anticorruptie-actie vooraanstaande figuren uit het openbare leven verdwenen en heeft zich een hausse aan zelfmoorden onder functionarissen van de Communistische Partij voorgedaan. In de provincie Xinjiang zijn meer dan een miljoen mensen geïnterneerd in heropvoedingskampen. De behandeling van Xinjiang wordt door de betogers in Hongkong vaak aangehaald als teken hoe ver Beijing zal gaan om de culturele en regionale diversiteit de kop in te drukken.

China autoritairder

Het steeds kafkaëskere rechtsstelsel in China staat in schril contrast met de traditionele rechtsstaat in Hongkong. Maar onder Xi is de onverdraagzaamheid van China tegenover de vrijheid van meningsuiting en de schurkachtige houding tegenover de wet tot Hongkong zelf doordrongen. De zaak van een aantal Hongkongse boekverkopers die werden ontvoerd – en daarna in China vastgehouden – was een huiveringwekkende boodschap, evenals het besluit om gekozen vertegenwoordigers uit de Hongkongse assemblee te zetten omdat hun eed van trouw aan China niet deugde.

Lees ook: Hongkong staat in de vechtstand, een dialoog is ver weg

Vooraanstaande politieke activisten die anti-Beijing zijn, zoals Joshua Wong en Edward Leung, werden gevangengezet. Wong is nu weer vrij, terwijl op straat de leuze van de nog altijd opgesloten Leung weerklinkt: „Free Hong Kong, revolution now”.

Er hebben altijd inherente spanningen gekleefd aan het ongemakkelijke recept van ‘één land, twee systemen’. In 2003 waren er grote demonstraties tegen een beoogde nationale veiligheidswet voor Hongkong, onder druk van Beijing. Maar in de vijftien jaar tussen de overdracht van Hongkong door de Britten aan China in 1997 en de machtsovername door Xi in 2012, bleken deze spanningen hanteerbaar. De Hongkongse burgers mochten redelijkerwijs hopen dat China zich in de decennia voorafgaand aan de volledige integratie van Hongkong met China, gepland voor 2047, tot een liberaler en rechtsstatelijker samenleving zou ontwikkelen.

Maar in de jaren onder Xi heeft China een politieke achteruitgang doorgemaakt. Leuzen uit de maoïstische tijd zijn herleefd en ‘Xi Jinpings gedachtegoed’ is in de Chinese grondwet opgenomen. De vrijheid van meningsuiting is verder aan banden gelegd, burgerrechtenadvocaten zijn opgesloten en non-gouvernementele organisaties zijn gesloten.

Het is niet erg verwonderlijk als Hongkong het vooruitzicht op volledige integratie met China nu met afgrijzen beziet. En die dag lijkt ook niet meer zo onmogelijk ver weg. De meest radicale betogers zijn vaak tieners of begin-twintigers. Ze zullen in de bloei van hun leven zijn als in 2047 de tweede overdracht plaatsvindt. Hun bewering dat ze voor hun vrijheid vechten kan dan ook niet als overdreven worden afgedaan – ook al is hun tactiek dan misschien aanvechtbaar. De huidige opstand roept niet alleen vraagtekens op over Xi’s aanpak van Hongkong, maar ook over zijn hele project. De mantra van de president is „de grote verjonging van het Chinese volk” en centraal daarin staat het herstel van de nationale territoriale integriteit. Na Hongkong is de volgende beoogde stap Taiwan.

Eigen Hongkongse identiteit

De Chinese regering heeft herhaaldelijk gedreigd Taiwan binnen te vallen als het eiland met zijn zelfbestuur ooit de formele onafhankelijkheid zou uitroepen. Maar als Beijing al niet de straten van Hongkong kan controleren, lijkt het een ongeloofwaardige gedachte dat China met succes Taiwan zou kunnen veroveren.

Lees ook dit opiniestuk: Europa, steun Hongkong – het vecht voor zijn toekomst

Even zorgelijk voor Xi’s visie is dat de rebellie in Hongkong een centraal principe ondergraaft van het patriottische onderwijs dat de Communistische Partij propageert, namelijk dat er ‘één China’ is en dat alle Chinezen naar niets anders verlangen dan om verenigd te zijn. Inmiddels is duidelijk dat miljoenen Hongkongers niet vinden dat etnische solidariteit boven hun politieke ongerustheid over China gaat. Integendeel, ze geven steeds meer uiting aan een afzonderlijke Hongkongse identiteit, die vaak gepaard gaat met vooroordelen tegen de Chinezen.

Wie ziet hoe de gebeurtenissen in Hongkong zich ontvouwen, voelt de angst voor een naderende tragedie. Maar om een vreedzame uitweg te vinden, zou Xi een bescheidenheid, ruimdenkendheid en verdraagzaamheid jegens tegengestelde standpunten moeten tonen die hem en het systeem dat hij heeft geschapen volkomen vreemd lijken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.