Profiel

D.A. Pennebaker: Direct Cinema-legende

IDFA: D.A. Pennebaker De Amerikaanse regisseur was vlieg op de muur bij Bob Dylan en Kennedy. IDFA toont hoogtepunten en minder gezien werk die de onlang overleden filmmaker met zijn partner Chris Hegedus maakte.

D.A. Pennebaker (rechts) met Bob Dylan.
D.A. Pennebaker (rechts) met Bob Dylan.

Town Bloody Hall (1971) valt maar meteen met de deur in huis. In een beroemd debat tussen schrijver Norman Mailer en onder andere feministe Germaine Greer gooit Jacqueline Ceballos van de National Organisation of Women de knuppel in het hoenderhok.

Norman Mailer heeft zojuist het geruchtmakende artikel The Prisoner of Sex gepubliceerd, waarin hij ingaat op de verschillen tussen mannen en vrouwen, in de hoogtijdagen van de Tweede Feministische Golf niet bepaald een populair onderwerp. Ceballos noemt hem een representant van de gevestigde orde. Ze denkt wel dat hij in het artikel zijn best doet vrouwen te begrijpen, en dat is zo’n beetje alles wat je van mannen kan verwachten.

De keurige Ceballos (parelketting en al) heeft meteen de lachers op haar hand. Maar de camera is elders: bij de verveeld kijkende Mailer. Of neemt hij een pose aan? De close-ups worden steeds indringender. Hij kwam in ieder geval opdagen in het hol van de leeuw, dat moet je hem nageven. En dus moet hij nu wel luisteren naar al die vrouwen die eindelijk de kans krijgen in het openbaar hun verhaal te vertellen.

Het is een minder bekende, maar zeer karakteristieke scène uit het werk van de eerder dit jaar overleden Amerikaanse ‘Direct Cinema’-legende D.A. Pennebaker (1925-2019), die het merendeel van zijn films in nauwe samenwerking met zijn partner en geluidsvrouw Chris Hegedus maakte. Geen commentaar, geen opgelegd verhaal, maar een zo objectief mogelijke manier van kijken, als de spreekwoordelijke ‘vlieg op de muur’.

Lees ook, op IDFA: Zo verfilm je zwijgen en pijn

Dat was een revolutionaire manier van filmen, maar wie de beroemde Kennedy- en Bob Dylan-films Primary (1960) en Don’t Look Back (1967) terugziet, weet meteen dat dit geen willekeurige observaties zijn, niet zomaar wat toevallige beelden. Dit is iets anders dan mobieltjes die bij elke gelegenheid omhooggaan.

Pennebaker had een absoluut fotografisch oog. Hij wist wat er binnen en buiten het kader moest blijven. Hij was als een keeper die nog voordat de bal geschoten is al weet naar welke hoek hij moet duiken. Zijn Direct Cinema is anticiperende cinema.