Achttien tips voor IDFA

IDFA: tips Van foto’s uit The New York Times tot een Russische oligarch, van ambulances in Mexico-Stad tot wilde bijen in Macedonië, van een ayahuasca-trip tot Rembrandt, dit zijn de films en VR-projecten die de NRC-recensenten aanraden voor de nieuwste editie van IDFA.

In ‘Honeyland’ van Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov leeft de 55-jarige Hatidze duurzaam van de honing van wilde bijen, tot een nieuw gezin in het dorp de balans verstoort.
In ‘Honeyland’ van Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov leeft de 55-jarige Hatidze duurzaam van de honing van wilde bijen, tot een nieuw gezin in het dorp de balans verstoort.

Documentaires:

Citizen K – Alex Gibney
Chroniqueur Alex Gibney buigt zich ditmaal over olietycoon Michael Chodorkovski, een ‘oligarch’ die zo overmoedig was Vladimir Poetin te tarten en zich na 2004 vanachter de tralies opwierp als Ruslands liberale geweten. Citizen K. gaat ook over de mislukte liberalisering en democratisering van de jaren negentig: hoe rijm je deze gelouterde Chodorkovski met de hardvochtige graaier en wellicht moordenaar van toen? „Hij wil Jezus Christus zijn, maar hij heeft een verleden”, aldus bron Derk Sauer droogjes. (CvZ)


 

Desert One – Barbara Kopple
Het liep uit op een drama, dat weet iedereen, maar Barbara Kopple reconstrueert de krankzinnige reddingsoperatie die president Jimmy Carter in 1980 lanceerde om 52 gijzelaars te bevrijden die tijdens de Iran-crisis gevangen werden gehouden in de Amerikaanse ambassade in Teheran. Met interviews met militairen, de ex-gegijzelden en Carter zelf en animaties die de chaos en miscommunicatie oproepen toen van de acht helikopters die in de woestijn landden er nog maar vijf operationeel waren en de missie eigenlijk afgebroken had moeten worden. Een metafoor voor vele latere Amerikaanse operaties en bemoeienissen in de regio. (DL)

Earth – Nikolaus Geyrhalter
Nikolaus Geythalter kijkt na Our Daily Bread (een woordeloze vogelvlucht door de volautomatische voedselindustrie) en Homo Sapiens (een postapocalyptisch decor van leeggeroofde winkelcentra, eenzame speeltuinen, werkeloze fabrieken) in Earth naar de gevolgen van grootschalige mijnbouw voor onze aarde. Stille statische beelden zonder al te veel menselijke aanwezigheid: het laatste stadium van de mensheid. (DL)


 

Heimat is a Space in Time – Thomas Heise
Bijna vier uur durend meditatief epos over de familiegeschiedenis van de in Oost-Berlijn geboren regisseur, al zo lang werkzaam in de filmwereld dat zijn eerste films nog door de Oost-Duitse censor verboden werden. Via brieven en dagboeken van familieleden schetst hij een portret van een verscheurde twintigste eeuw. Heise schoot nieuw zwart-wit materiaal van verlaten landschappen en geeft zo het verleden een plaats in het heden. (DL)


 

Letter to the Editor – Alan Berliner
Alan Berliner (Nobody’s Business, Wide Awake) knipt al veertig jaar foto’s uit The New York Times. Het begon toen Ronald Reagan als president in het Witte Huis werd geïnstalleerd, en sindsdien is er geen beeld aan zijn schaar ontsnapt. In Letter of the Editor voegt hij deze foto’s samen tot een tijdsportret en een ode aan de journalistiek. Een filmisch foto-essay over de rol van nieuws in ons leven. (DL)

Midnight Family – Luke Lorentzen
Mexico-Stad heeft maar 45 ambulances voor 9 miljoen inwoners. Private ambulances doorkruisen de gegoede wijken op zoek naar patiënten die voor vervoer kunnen betalen. Zoals de ambulance van de familie Ochoa, die gaandeweg sterk blijkt te leunen op de handige, 17-jarige hosselaar Juan. Met hen scheuren we door de nacht, met als obstakels de concurrenten, corrupte agenten en gierige rijkaards. Een innemend en vaak spannend inkijkje in een vreemde wereld van debutant Lorentzen. (CvZ)


 

For Sama – Waad al-Kateab, Edward Watts
Heeft u het gehad met burgerjournalisten en Syrië? Dan zou ik toch een uitzondering maken voor het ontroerende, adembenemende For Sama. Een videodagboek van Waad al-Kataeb, die in de rozige begindagen van bevrijd Aleppo trouwt met arts Hamza. Hij richt met zijn collega’s een ziekenhuis op dat later wordt gebombardeerd, waarbij 50 doden vallen. Met Al-Kataebs commentaarstem dalen we af in de hel van het beleg: kinderen die routineus doorspelen terwijl een bom inslaat, iemand die zich warmt aan een verse granaatscherf. De evacuatie uit het in puin geschoten Aleppo – voor dochter Sama – is hartverscheurend. (CvZ)


 

Honeyland – Tamara Kotevska, Ljubomir Stefanov
De 55-jarige Turkse Hatidze leeft met haar zieke moeder van de honing van wilde bijen. Duurzaam: ze laat altijd de helft achter in de honingraat. Boer Husain en zijn uitdijende gezin brengen na hun komst drukte en gezelligheid in haar verlaten Macedonische dorp, maar hun commerciële landbouw bedreigt al snel haar bestaan. Gelukkig blijft een sprinkhanenplaag niet lang op dezelfde plek. Omdat Honeyland geen enkele context geeft, vertrouw je deze moraliserende fabel niet honderd procent – maar intrigerend, exotisch en innemend is dit minidrama wel. (CvZ)


 

iHuman – Hessen Schei
Lekker griezelen over een toekomstige wereld onder het juk van algoritmes die de mens overbodig maken of een eeuwig stabiele dictatuur schragen? Dat kan in het ijzingwekkende iHuman; pioniers in AGI – Artificial General Intellingence, superieure, wellicht zelfbewuste AI – kondigen koeltjes het eind van de mens aan. Jürgen Schmidhuber, uitvinder van zelflerende neurale netwerken is niet zo mensgericht, zegt hij. Als kunstmatige intelligentie de volgende stap in de evolutie is, prima. „We bouwen een podium voor iets wat ons zal overstijgen.” (CvZ)

iHuman - Trailer from ro*co films on Vimeo.

King of the Cruise – Sophie Dros
Nogal vet gestileerd, denk je eerst, die plastic droom van de cruise op lounge-muziek. Oudjes achter fruitkasten, in jacuzzi, op de dansvloer, verwend en vermaakt door personeel dat altijd spontaan, toeschietelijk en opgewekt is: dat is deel van hun werk. in de steenrijke, moddervette Ronald Busch Reisinger, baron van het Schotse Inneryne, vindt Sophie Dros een droomheld. Ronnie leeft op cruiseschepen, waar hij in kilt met sterke verhalen naar contact en respect hengelt en zijn eenzaamheid weg schrokt. „Oude mensen zijn onzichtbaar”, sombert Ronnie. Hij allerminst. (CvZ)


 

Marianne & Leonard: Words of Love – Nick Broomfield
‘So long Marianne’ van Leonard Cohen gaat over zijn Noorse muze op het Griekse hippie-eiland Hydra in de jaren zestig. Marianne en haar zoontje zien Cohen steeds minder terwijl hij de wereld verovert als bronstige bard en Suzanne haar intrede doet. De gedrogeerde, van groupie naar groupie vlinderende romanticus Cohen laat zich door niemand vangen. Regisseur Broomfield, zelf ooit minnaar van Marianne, zoomt in deze biodoc ook in op de miserabele nasleep van de droom van vrije liefde: zelfmoord, verslaving, verknipte kinderen.


 

My Rembrandt, Oeke Hoogendijk
Vanwege het Rembrandt-jaar keek filmmaakster Oeke Hoogendijk (Het nieuwe Rijksmuseum, 2014) een jaar lang rond in de wereld van de oude meesters. Goed getimed: de verbeten strijd om Marten & Oopjen en het bedrog van Rembrandt-ontdekker Jan Six zorgden voor genoeg spektakel. Hoogendijk kiest geen partij; ze blijft een vlieg op de muur. Maar omdat ze op zulke bijzondere plekken wist binnen te komen, is de documentaire de moeite meer dan waard. (AR)

Lees ook, op IDFA: ‘Collective’ is een gedurfde, meesterlijke documentaire over corruptie in Roemenië

Selfie – Agostino Ferrente
Napels is een geliefd decor van misdaadfilms en -series. In Selfie gaf regisseur Agostino Ferrente in de vervallen volkswijk Triaino smart phones en selfie sticks aan scooterjeugd, vrienden van de 15-jarige Davide Bifolco, in 2014 onschuldig slachtoffer van een politiekogel. Een bekwaam gemonteerd, volledig geslaagd experiment: zonder tussenkomst van de filmmaker beleef je het volle leven van outsiders die niet de misdaad in willen, maar geen kansen krijgen: de 16-jarige would be-kapper Pietro kan alleen op zijn vader oefenen.


 

Varda by Agnès – Agnès Varda
De begin dit jaar overleden grande dame van de Franse film maakte vlak voor haar dood een speelse documentaire over haar leven en haar werk, gebaseerd op de talloze lezingen die ze de afgelopen jaren in het licht van haar hernieuwde populariteit overal ter wereld gaf. Ze spreekt over haar huwelijk met de aan aids overleden regisseur Jacques Démy, over feminisme en activisme en over haar unieke en speelse kijk op de wereld die films opleverde als Les glaneurs et la glaneuse en Les plages d’Agnès. (DL)


 

Interactieve projecten:

Common Ground – Darren Emerson
IDFA heeft met DocLab een voor Nederlandse filmfestivals uniek aanbod aan virtual- en augmented-realityprojecten: ruim dertig. De locatie is de Tolhuistuin over het IJ, gratis toegankelijk, en – met kaartverkoop – een pop-uplocatie en VR Cinema in de middenpassage van CS. De opwinding over VR van vijf jaar geleden is weg, toch is het aanbod stilaan volwassen. IDFA toont nog maar weinig probeersels, wel geestverruimende, spectaculaire ervaringen. Met VR kan je ook een historisch verhaal vertellen, bewijst Common Ground: opkomst en teloorgang van Aylesbury Estate, een massief nieuwbouwproject in Londen dat verloederde en nu het veld ruimt voor gentrificatie.


 

Elektra – Metahaven
Het Planetarium van Artis is een spannende nieuwe locatie van IDFA: de koepel dient als doek voor grensverleggende vertoningen. Zo liet media- en designcollectief Metahaven zich inspireren tot een collage van animaties en live-actionbeelden waarin de sfeer en de cirkel centraal staan; over planeten en bubbels, over kringlopen en verdwijnpunten. Met muziek van Kara-Lis Coverdale. (DL)

Ayahuasca (Kosmik Journey) en -22,7 – Jan Kounen
Ook eenmalig in het Artis Planetarium te bewonderen is Jan Kounens fenomenale ayahuasca-trip, plus zijn eveneens geestverruimende -22,7, waar 360-graden beelden uit Groenland overgaan in abstracte visioenen. Muzikant Molécule componeert met krakend ijs en loeiende wind elektronische muziek.
Ayahuasca (en -22,7) is elders als VR-ervaring te ervaren. Vergeet niet tegenover de sjamaan te gaan zitten, dan pas begint je reis door een wonderwereld van wriemelende wormen en torretjes, lichtgevende slangen en zompige skeletten. In het Eye Filmmuseum is een kleine expositie over de hallucinogene cultus ingericht, waarna je het middel zelf in VR ervaart: The Shamanic Exhibition.



 

A Machine for Viewing – Charlie Shackleton, Richard Misek, Oscar Raby
IDFA heeft met stille trom afscheid genomen van zijn muzikale bijprogramma, toch gebeurt er nog wel het een en ander op het podium. Een van de interessantste voorstellingen lijkt A Machine for Viewing te zijn: daar is het publiek in een bioscoopzaal deelgenoot van de virtuele ervaring van één aanwezige met virtual reality-bril die zich in een virtuele bioscoopzaal bevindt. Zijn ervaring – maar ook die van zijn publiek – wordt live begeleid door drie makers in wat een drievoudig experiment in waarneming belooft te worden.

IDFA On Stage, Compagnietheater, 23 nov. Inl: idfa.nl