Groot alarm, loos alarm. Trollen roeren zich in strijd tussen dierenactivist en boer

Internetactivisme Online krijg je punten als je de boel offline ontregelt. Is dat wat er gaande is in het chatkanaal Boer is Boef? Door zo’n valse melding steeg er onlangs een politiehelikopter op. Zowel boeren als activisten distantiëren zich van deze ‘trollen’.

Illustraties Nanne Meulendijks

In het Telegram-kanaal ‘Boer is Boef’ is de ‘Vegan Streaker’ al snel van de partij. Trots deelt hij een foto van zichzelf uit 2008 op de knie bij Paul de Leeuw, zijn torso beschilderd met de tekst „Stop dierenleed”. De vegan streaker – een pseudoniem van Peter Janssen – groeide dankzij zijn streakingactie op live-tv uit tot een van de gezichten van het dierenactivisme in Nederland.

„Halvering van de veestapel is niet genoeg. We willen complete afschaffing”, zegt hij op woensdag 6 november strijdbaar in het chatkanaal op de Russische chatapp. „We zetten jullie op de raidlijst. Zet die biggetjes maar goed vast.”

Volgens cijfers van de sector werd in 2017 driehonderd keer melding gemaakt van dierenactivisten rond agrarische bedrijven. De berichten uit Boer is Boef bereiken vrijwel meteen chatgroepen van boeren, die elkaar tippen als activisten in de buurt van een erf zijn. Een aantal leden van Farmers Defence Force is geïnfiltreerd in de Boer is Boef-groep en slaat groot alarm.

Lees ook het interview met Alex Stamos, veiligheidsbaas van Facebook: ‘De meeste nepinformatie is helemaal niet nep’

Die week stonden ze toch al op scherp, want de rechter deed eerder die ochtend uitspraak in de zaak tegen de 67 activisten die in Boxtel varkens kwamen filmen. De straf die de activisten kregen – 300 euro boete en een voorwaardelijke celstraf – kan de boeren maar matig bekoren. ‘Als de overheid ons niet beschermt, dan doen we dat zelf wel’, klinkt het in tal van berichten.

Intussen worden er in Boer is Boef driftig berichten uitgewisseld over mogelijke doelwitten. Er worden dronebeelden van boerenbedrijven gedeeld. Er zouden stallen in brand worden gezet. Op een op Facebook gedeelde schermafbeelding van de chatgroep is een varkensboer uit Beers (Noord-Brabant) te zien, in rode overall staat hij in zijn stal. „Smeerlap, vanavond ga je boeten”, staat eronder. Vooral de Vegan Streaker laat zich niet onbetuigd.

Maar de Vegan Streaker zit helemaal niet in ‘Boer is Boef’, vertelt een boze Peter Janssen aan de telefoon. „Ik heb dit absoluut niet gedaan, ik gebruik sowieso zulke taal niet. Ik noem me al jaren niet meer zo.” Janssen overweegt aangifte te doen van identiteitsfraude.

De gevolgen zijn er niet minder om. Tientallen bezorgde boeren komen woensdagavond naar het erf van de varkensboer. Ze komen af op geruchten die zich razendsnel via chatgroepen verspreiden, vertelt zijn buurman Johannes de Haas. „In buurtgroepen worden dat soort dingen geventileerd, en dan komt van het een het ander. Ik denk dat er woensdagavond zeker honderd mensen waren.” Van de gevreesde activisten zelf ontbreekt ieder spoor, constateert ook de politie die poolshoogte kwam nemen.

Slechte naam

De boeren vermoeden dat ze misleid zijn en beginnen dat te melden. Eén van hen maant tot rust: „We reageren nu massaal op een scheet in de wind, en straks is er stront aan de knikker en is er niemand in de buurt.” Zijn oproep blijkt aan dovemansoren gericht. De boeren besluiten een dag later op 7 november in patrouille door Oost-Nederland te gaan rijden om de dierenactivisten in de kraag te grijpen. Deelnemers aan de chatgroepen jutten elkaar op. „Een burgerarrest is toegestaan”, zo moedigen verschillende groepsleden hun collega’s in de auto aan. „Is het strafbaar om een jachtgeweer te gebruiken?”, vraagt een ander. Auto’s met veganistische stickers en buitenlandse kentekens zijn ineens verdacht.

Rond een uur of half 9 rukken de auto’s uit naar een P+R bij Ermelo waar volgens Farmers Defence Force-oprichter Mark van den Oever „de terroristen” zich zouden hebben verzameld. Eenmaal daar melden de patrouilles ietwat beteuterd dat ze naar een homo-ontmoetingsplaats zijn gelokt. En dat de dierenactivisten opnieuw in geen velden of wegen zijn te bekennen.

Lees ook het interview met Nathaniel Gleicher, hoofd cybersecurity Facebook: ‘We verwijderen elke dag miljoenen nepaccounts’

Een grap van de dierenactivisten? Ze zeggen van niet. Volgens hen zitten de boeren er zélf achter, zij zouden zich op internet uitgeven als dierenactivisten en hun zo een slechte naam geven. Sandra van de Werd van Comité Dierennoodhulp: „Je kent via-via iedereen in het wereldje van dierenactivisten en niemand kent dat chatkanaal.” Geen dierenactivist zou ooit pleiten voor het afbranden van stallen, zegt ze.

Maar óók de boeren voelen zich gemanipuleerd door Boer is Boef. Volgens Jess Freedom, die de kanalen van Farmers Defence Force beheert, zijn ze belazerd door een derde partij: internetters die voor de lol opruiing proberen te veroorzaken. „Ze ontmoeten elkaar in speciale chatgroepen. Daar geven ze elkaar punten, bijvoorbeeld als het ze gelukt is om mensen onnodig op de been te krijgen.” Hoewel ze de trollen zo ver kreeg de actie te bekennen, weet ze niet over wie het gaat. „De enige conclusie die we kunnen trekken is dat het mensen zijn die te veel vrije tijd hebben.”

Dierenactiviste Van de Werd gelooft er „geen snars” van. Verhalen verspreiden die dierenactivisten in een kwaad daglicht stellen, komt de boerenlobby wel erg goed uit, vindt ze. Die pleit immers voor strengere straffen voor de activisten.

Offline gevolgen

„De manier waarop we via sociale media als een persoon direct naar vele anderen kunnen communiceren is uniek in de geschiedenis van de mens”, zegt David Langley die onder meer onderzoek doet naar online kuddegedrag. „Het is iets waar we helemaal nog niet aan gewend zijn.” Op deze manier online actievoeren met de smartphone in de hand op bank kan heel effectief zijn, maar volgens Langley – verbonden aan TNO en de Rijksuniversiteit Groningen – komt het niet vaak voor dat een groep op deze manier een digitale vuist kan maken.

Daarvoor is veel kritieke massa nodig. Onderzoek laat zien dat positieve berichten daarbij een rol lijken te spelen, zegt Langley. Juist dat wordt teniet gedaan door trollen die verwarren en extreme berichten delen, onder een valse of verhulde identiteit.

Intussen is de politie twee avonden ingezet tegen de offline gevolgen van deze online schermutselingen. In Oost-Nederland was de politie met zo’n tien eenheden op zoek naar activisten die óók zij niet konden vinden. Volgens de boeren werd een helikopter ingezet.

De angst voor dierenactivisten blijft, net als de staat van paraatheid. Afgelopen vrijdag stonden tachtig boeren namens Farmers Defence Force bij een optreden van Partij voor de Dieren-Kamerlid Esther Ouwehand in Ede. „We willen netjes laten zien dat we er zijn”, zegt Jelco Beijer uit Lunteren tegen De Gelderlander. „En dat we alert zijn als dierenactivisten het plan hebben om in onze bedrijven in te breken.”