Opinie

Topvoetballer én querulant

Frits Abrahams

Als mijn kleinkinderen mij ooit zullen vragen: „Wie was nou eigenlijk Johan Cruijff?”, zal ik ze met een gerust hart de biografie van Auke Kok geven. Daar staat alles in wat je van het fenomeen moet weten als je in hem geïnteresseerd bent. Wat nog niet betekent dat elk raadsel in Cruijffs leven door Kok wordt opgelost.

Dat kon ook moeilijk van hem worden verwacht. Daarvoor had hij de medewerking nodig van Cruijffs gezin, weduwe Danny voorop, – en die kreeg hij niet. Om begrijpelijke redenen, want zo aangenaam is het niet wanneer je privéleven binnenstebuiten wordt gekeerd. Maar voor de biograaf is het een handicap omdat hij daardoor nooit precies achter de ware toedracht van bepaalde zaken kan komen. Met uitspraken van derden moet hij oppassen, zoals ook nu gebleken is met een onder rechterlijke dwang ingetrokken passage over betaling van Cruijff door diens Foundation.

Voor mij blijven er vier raadsels boven Cruijffs carrière hangen. 1. Waarom faalde uitgerekend hij in de WK-finale van 1974 tegen West-Duitsland? 2. Waarom wilde hij niet deelnemen aan het volgende WK in Argentinië? 3. Waarom wilde hij in 1994 geen bondscoach worden bij het WK in Amerika? 4. Hoe was het mogelijk dat hij zich in zijn zakenleven zo vreselijk liet belazeren?

Voor het oplossen van die raadsels is Danny onontbeerlijk. Zij zou in deze kwesties een centrale rol hebben gespeeld, maar het blijft bij vermoedens. Auke Kok heeft al eerder een goed boek over het WK in 1974 geschreven, waaruit bleek dat Cruijff daar uit zijn concentratie werd gehaald door een affaire van hem en andere Oranjespelers met blote dames in het zwembad van het hotel. Zijn vrouw zou hem hierover vanuit Spanje telefonisch woedend ter verantwoording hebben geroepen.

In zijn biografie staaft Kok dit verhaal tamelijk overtuigend met de getuigenis van een bij naam genoemde vriendin van de Cruijffs. (Cruijff zou volgens Kok ook later nogal een vreemdganger zijn geweest, maar een van zijn belangrijkste bronnen in dezen, Johan Derksen, heeft dat inmiddels op tv danig gerelativeerd.)

Was de zwembadaffaire in Duitsland tevens de reden dat Cruijff niet naar het volgende WK wilde? Mocht hij niet meer van Danny? Kok suggereert het, verwijzend naar uitlatingen van bondscoach Jan Zwartkruis en Carles Rexach, een vriend en teamgenoot van FC Barcelona. Maar Cruijff zelf heeft jaren later gezegd dat het te maken had met een overval in 1977 in zijn huis, waardoor zijn vrouw angstig was geworden. Kok ziet die verklaring eerder als „een manier om Danny te beschermen tegen de vingers die telkens weer haar kant op bleven wijzen”.

Het blijft ook schimmig waarom Cruijff bij het WK van 1994 geen bondscoach wilde worden, maar Kok maakt aannemelijk dat Danny, samen met haar kinderen, ook hier het struikelblok is geweest.

Danny zou ook een belangrijke rol hebben gespeeld toen Cruijffs zakenpartner Michel Basilevitch hem bedroog. Danny zou verliefd op Basilevitch zijn geweest. „Op aandringen van Danny ging Johan met hem in zee”, schrijft Kok. Dat Danny emotioneel aan Basilevitch was verbonden, heeft ze bevestigd in een interview met Het Parool in 1979.

Het boek Cruijff kan nu wel dicht. Als ik er een ondertitel aan zou mogen geven: onverbeterlijk als topvoetballer én querulant.