17-11-2019: Voetbal: FC Den Bosch v Excelsior: Den BoschWouter van der Steen of FC Den Bosch spreekt met supporters na vermeende spreekkoren, oerwoudgeluiden.Keuken Kampioen Divisie, seizoen 2019-2020

Bert van Berkum

Interview

‘Strafrecht wordt te weinig ingezet bij racisme in voetbal’

Interview Marjan Olfers Onderzoek naar racisme in voetbal leidt zelden tot strafbaarstelling, stelt hoogleraar sport en recht Marjan Olfers.

Het lijkt een teken van daadkracht dat het Openbaar Ministerie onderzoek heeft aangekondigd naar de racistische incidenten tijdens de voetbalwedstrijd FC Den Bosch-Excelsior van afgelopen zondag. Maar volgens hoogleraar sport en recht Marjan Olfers moet daar niet te veel waarde aan worden gehecht. „Vaak wordt wel onderzoek gedaan naar dit soort incidenten”, zegt ze. „Maar de vraag is of het tot strafbaarstelling leidt. De ervaring leert dat dat naar verhouding weinig gebeurt.”

Ze zag het ook bij het onderzoek naar matchfixing, in 2013. Toenmalig minister van Justitie, Ivo Opstelten, zei op tv dat er twee zaken in onderzoek waren. Olfers: „Maar wat hebben we er daarna nog van vernomen? In het strafrecht is het nooit tot een einde gekomen. Onderzoek is één, maar daadwerkelijk vervolgen en strafbaarstelling is twee.”

Marjan Olfers Foto Bart Maat

Het strafrecht wordt te weinig ingezet bij racisme in het voetbal?

„Ja, terwijl het ook in dit geval om een strafbaar feit gaat. Justitie moet keuzes maken, ze hebben een beperkte capaciteit. Terrorisme moet worden bestreden, woningovervallen teruggedrongen. Dus als iemand al een stadionverbod heeft, wordt al snel gezegd: dat is voldoende. Terwijl strafrecht natuurlijk draait om de veiligheid in onze samenleving.”

Racisme in het voetbal wordt niet als prioriteit gezien?

„Dat is het probleem, ja. Maar als een samenleving zo heftig reageert, moet je daar ook in het strafrecht een antwoord op hebben.”

Hoe verklaart u dat er zo veel maatschappelijke ophef is over dit incident, terwijl dat bij eerdere incidenten veel minder het geval was?

„Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira werd zondag uitgescholden voor Zwarte Piet. Dat gebeurde op het moment dat de intocht van Sinterklaas op meerdere plekken in Nederland gevierd werd. Dat is geen toeval. Wie iemand wil raken, wil dat zo diep mogelijk doen. Vaak kom je dan op persoonskenmerken uit. ”

Zonder Zwarte Piet was dit niet gebeurd?

„Sport is een reflectie van de samenleving. Mogelijk dat de mensen die dit geroepen hebben, die link maken. Daarom is de verontwaardiging ook zo groot. De discussie over Zwarte Piet is verergerd en verhard.”

Hoe kan volgens u het best tegen dit soort verschijnselen worden opgetreden?

„Er is niet één oplossing, maar het staat of valt met bestuurders die hun verantwoordelijkheid nemen. FC Den Bosch had empathie voor Ahmad Mendes Moreira moeten uitspreken. Ze hadden een statement met de spelers moeten maken: wij tolereren geen racisme. Dit gedrag wordt knetterhard veroordeeld. In plaats daarvan werd het incident gebagatelliseerd. Moreira zou het ‘subjectief ervaren hebben’. Er werden geen oerwoudgeluiden gemaakt maar kraaiengeluiden. Etcetera.”

Vindt u dat voetbalclubs voldoende doen om racisme aan te pakken?

„Het wordt tijd dat FC Den Bosch overgaat tot een identificatiesysteem waarbij met gezichtsherkenning wordt gewerkt. ADO heeft dat eerder al gedaan, toen die club negatief in het nieuws kwam. Als je mensen uit je stadion wilt, als je ze wilt opsporen, moet je investeren in een systeem dat dat makkelijker maakt.”

Waarom worden supporters die spreekkoren aanheffen niet meteen verwijderd uit het stadion?

„Ik denk dat men vreest dat de vlam in de pan slaat als de politie deze mensen verwijdert.”

Zijn daar voorbeelden van in het buitenland?

„Dat weet ik niet. Maar bij mijn weten is het wel voor het eerst dat een scheidsrechter een wedstrijd in Nederland stillegt wegens racisme. Als duels worden stilgelegd is het meestal omdat scheidsrechters onheus worden bejegend.”

In de Verenigde Staten protesteerde American footballspeler Colin Kaepernick in 2016 tegen de ongelijke behandeling van zwarte Amerikanen door te knielen tijdens het volkslied. Ziet u voetballers in Nederland een statement maken als het om racisme gaat?

„Dat gebaar van Kaepernick bracht veel discussie op gang, maar je zag ook een verharding van de discussie toen president Trump stelling innam. Het spel wordt nu nóg harder gespeeld. Dus of zo’n gebaar veel uithaalt, ik weet het niet. Ik geloof dat mensen elkaar nog altijd het beste in positiviteit bereiken.”