Recensie

Puur theaterplezier bij steengoede ‘Angels in America’

Recensie De ‘Angels in America’ door het Vlaamse Olympique Dramatique / Toneelhuis is een acteursfeestje. Het flamboyante spel legt het menselijk onvermogen bloot in de begindagen van de aidsepidemie in de jaren tachtig.

‘Angels in America’, door Olympique Dramatique/ Toneelhuis, met centraal Darryl E. Woods.
Angels in America’, door Olympique Dramatique/ Toneelhuis, met centraal Darryl E. Woods. Foto Kurt Van der Elst

Als de uitvoering van Angels in America iets aantoont, dan is het dat de tekst van Tony Kushner uit 1991/92 de tand des tijds heeft doorstaan. Dit is de vierde Nederlandstalige bewerking van deze eigentijdse tragedie over de gevolgen van de aidsepidemie. De kennismaking, in 1995 bij het Ro Theater in de regie van Guy Cassiers, was onthutsend. Daarna volgden versies van Ivo van Hove bij Toneelgroep Amsterdam en van Marcus Azzini bij Toneelgroep Oostpool. De interpretatie van regisseurs en bewerkers Tom Dewispelaere en Stijn van Opstal, van Olympique Dramatique, geeft opnieuw zuurstof aan de pijn en verontwaardiging die het stuk oproept.

Dewispelaere en Van Opstal presenteren een uitgebeende versie, waarbij ze glasheldere verhaallijnen ontwarren uit de propvolle mozaïekvertelling. Het accent ligt op de taal en de verbeelding, die zowel de menselijke neiging tot hypocrisie, leugen en verraad als het vermogen tot liefde, schaamte en zelfopoffering blootleggen.

Angels in America, door Olympique Dramatique/ Toneelhuis. Met centraal Peter Van Den Begin als Roy Cohn, links Tijmen Govaerts als Joe en rechts Darryl E. Woods als verpleger. Foto Kurt Van der Elst

Bovenal laat het regisseursduo hun acteurs floreren. Puur theaterplezier levert het kijken naar dit prachtige ensemble op – onder meer dankzij enkele van de mooiste scènes van dit prille theaterseizoen. De thematiek is zwaar, maar de voorstelling bruist.

Deze van zeven tot vier uur teruggebrachte Angels in America richt zich op drie relaties. Die tussen Louis en Prior bezwijkt als Prior aids krijgt. Louis kan er niet mee omgaan. De relatie van het jonge, mormoonse echtpaar Joe en Harper bezwijkt als Joe ervoor uitkomt dat hij tevergeefs probeert zijn verlangen naar mannen te onderdrukken. De even machtige als malafide advocaat Roy Cohn toont met zijn gladde praatjes en darwinistische levensvisie alleen zijn brandende liefde voor zichzelf. Ook hij krijgt aids, maar noemt het kanker, want alleen homo’s krijgen aids, verklaart hij: „Roy Cohn is geen homo. Roy Cohn is een hetero die vogelt met jongens.”

Als dj’s die de beat van de ene track laten overvloeien in de volgende monteren Dewispelaere en Van Opstal de scènes, op een vloertje voor op het podium. Virtuoos wordt die verwevenheid wanneer twee ruzies door elkaar worden gesneden. Joe en Harper links en Louis en Prior rechts delen over en weer verwijten uit, maar beide botsingen vallen op hetzelfde moment stil. In die betekenisvolle, ontroerende stilte klinkt er zacht, op de achtergrond, een trompet. Een hemels moment.

De ontreddering van Harper krijgt vorm in hallucinaties, waarin een beschermengel zich over haar ontfermt. Sanne Samina Hanssen speelt de gemoedswisselingen van Harper, van wanhopig tot vastbesloten, met veel gevoel en een krachtige drive. Ook Roy Cohn heeft waanvoorstellingen, waarbij hij wordt bezocht door één van zijn slachtoffers: de terdoodveroordeelde Ethel Rosenberg. Haar verschijning krijgt een ironische ondertoon door zijn commentaar op haar.

De metafysische laag geeft verdieping aan een voorstelling die indirect grote politieke en morele ambities herbergt. Niemand weet hoe met aids om te gaan. En zowel officiële instanties als partners verliezen daarbij soms hun menselijkheid. Dat ondervindt de doodzieke Prior, een schitterende rol van Lukas Smolders. Zijn kwetsbaarheid doordesemt het verhaal.

Angels in America, door Olympique Dramatique/ Toneelhuis. Foto Kurt Van der Elst

Eén keer mag hij zich laten gaan, in een exuberante, natte droom, waarin hij seks heeft met een in leer gestoken engel. Op de catwalk die over de schouwburgstoelen de zaal inloopt, kronkelt en kruipt hij, opgejaagd en begeleid door een kreunend en steunend koor, dat het ritme van de seksuele handelingen aangeeft, samen de zweep van de engel. Een onvergetelijke scène, hoogtepunt van dit steengoede Angels in America.