Reportage

Frankrijk experimenteert met burgerdebat over klimaatplan

Democratie Honderdvijftig via loting gekozen Franse burgers moeten bedenken hoe de CO2-uitstoot omlaag kan. Een „democratisch experiment” in Parijs.

Op de ‘burgerconventie voor het klimaat’ kwamen dit weekend 150 burgers samen om te zoeken naar sociaal-rechtvaardige oplossingen voor de klimaatcrisis.
Op de ‘burgerconventie voor het klimaat’ kwamen dit weekend 150 burgers samen om te zoeken naar sociaal-rechtvaardige oplossingen voor de klimaatcrisis. Foto Katrin Baumann

Beleefd bedankt Natacha Turko, student, de geroutineerde topman voor zijn inbreng. Louis Gallois, president-commissaris van Peugeot, heeft verteld over de elektrische toekomst van auto’s, maar drukte zijn gehoor vooral op het hart om de „9 miljoen Franse armen” niet te vergeten. Voor hen blijft een elektrische auto nog lang onbetaalbaar, wilde hij zeggen. „Ik heb het niet zo gewaardeerd”, reageert Turko (21) bozig, „dat u hier steeds probeert een tegenstelling te creëren tussen milieu en sociale kwesties. Dat is levensgevaarlijk en botst met onze opdracht.” Bedremmeld druipt de bedrijfsbestuurder af.

Precies een jaar geleden begonnen in Frankrijk de eerste acties van de gele hesjes tegen milieu-accijnzen op brandstof. Terwijl elders in Parijs enkele duizenden mensen die verjaardag met nieuwe acties memoreren, werken deze zaterdag in een betonnen vergaderpaleis 150 via loting gekozen burgers aan oplossingen.

De ‘burgerconventie voor het klimaat’ moet, in opdracht van president Emmanuel Macron, antwoord geven op één vraag: ‘Hoe kunnen we tot 2030 de uitstoot van broeikasgassen met minstens 40 procent verminderen (vergeleken met 1990) op sociaal rechtvaardige wijze?’ Anders gezegd: hoe houdt Frankrijk zich aan internationale klimaatafspraken zonder een nieuwe maatschappelijke revolte te ontketenen?

Welkom in de complexiteit

Turko is een van de 150 uitverkorenen. Ze komt uit het overzeese departement Guyana en studeert in Montpellier. Haar werkgroep buigt zich over transport. Andere groepen bespreken ondermeer voeding of woningbouw. „Het is niet zo,” zegt ze na het verhitte debat met Gallois, „dat armen sowieso het slachtoffer van milieubeleid zijn.”

De Peugeot-man was een van de vele experts die de burgers dit weekend op eigen initiatief hadden uitgenodigd. Oud-minister en milieuactivist Nicolas Hulot was vrijdag de eerste. „Welkom in de complexiteit”, zei hij ietwat mismoedig. „Ik denk dat u inmiddels begrepen heeft dat in dit domein eenvoudige vragen of eenvoudige antwoorden niet bestaan.”

Toch is dat wel waar ze op moeten uitkomen. De vele ruwe voorstellen die nu nog op tafel liggen, moeten na zes lange weekends van beraadslagingen uiteindelijk leiden tot een concreet plan dat eind januari naar Macron kan. Dat wordt vervolgens per referendum aan de totale bevolking voorgelegd of rechtstreeks – „zonder filter”, zegt Macron – in stemming gebracht in het parlement.

„Dit is Frankrijk in het klein”, zegt Julien Blanchet, algemeen rapporteur van de conventie over de 150 burgers. Zij zijn door een opiniebureau op grond van sociaal-economische en demografische criteria geselecteerd uit een bestand van 250.000 automatisch gegenereerde telefoonnummers: evenveel mannen als vrouwen, de regio’s vertegenwoordigd naar rato van het aantal inwoners en een verantwoorde verdeling stad-platteland. Blanchet is vooral trots dat het gelukt is om zelfs een representatief percentage van 26 procent ongediplomeerden bereid te vinden mee te doen. „Dat was niet makkelijk nee.”

Wat hier gebeurt is een „in de Vijfde Republiek niet eerder vertoond democratisch experiment”, zegt Blanchet, vicevoorzitter van de organiserende Conseil Économique, Social et Environnemental, een soort Franse SER. „Voor het eerst komen burgers als eerste aan het woord.” Direct na de crisis met gele hesjes zijn burgers via Macrons ‘Grote debat’ ook om hun mening gevraagd. „Maar dat was slechts een consultatie. Hier moeten echt plannen uitkomen.”

En dat gaat tot nu toe best goed. „Er zijn soms fricties, maar dat is normaal: iedereen is anders”, zegt Turko. Ze is nog „sceptisch” over de ware intenties van Macron, maar wilde deze kans „niet missen”. De flink getatoeëerde 62-jarige elektricien Daniel Liewig uit de Pyreneeën noemt de discussies „heel verrijkend”, „al heb ik niet de gewoonte drie hele dagen achtereen stil te zitten”, lacht hij. De gepensioneerde Parijzenaar Denis Boucher (78) hoopt dat het lukt om tot echt duidelijke maatregelen te komen. „Het waaiert nu alle kanten uit.”

Dat blijkt zondag bij een nieuwe sessie van de transport-groep. Er staan 31 ideeën op het scherm van de discussieleider. Die gaan van verlaging van de maximumsnelheid van 130 naar 100 kilometer per uur tot het gratis verstrekken van elektrische auto’s in steden. „We moeten nu echt prioriteiten stellen”, probeert hij.

Als het experiment slaagt, zegt Blanchet, dan wil Macron vaker grote maatschappelijke thema’s aan zo’n burgerforum voorleggen. In regeringskringen wordt de pensioenhervorming al als mogelijkheid geopperd. „Doordat de voorstellen rechtstreeks van burgers komen, zijn ze legitiemer”, meent klimaatspecialist Jean Jouzel, lid van het toezichtcomité. „Wellicht dat ze creatievere plannen hebben dan wij experts.”