Grote reorganisatie bij de hoogovens in IJmuiden: mogelijk 1.500 banen weg

Tata Steel Meer dan de helft van de ontslagen in Europa valt mogelijk in IJmuiden. Het staalconcern kan rekenen op hard verzet van vakbonden en ondernemingsraad.

Gloeiendhete staalplaten gaan door een pers in de Tata-fabriek in IJmuiden.
Gloeiendhete staalplaten gaan door een pers in de Tata-fabriek in IJmuiden. Foto Yves Herman/Reuters

Het personeel van de hoogovens in IJmuiden maakt zich op voor een confrontatie met het Indiase moederconcern Tata Steel. Dat wil tot 3.000 van de 21.000 banen schrappen bij de Europese staaltak. In IJmuiden wordt gevreesd dat meer dan de helft van de ontslagen daar zal vallen. De definitieve verdeling is nog onbekend, maar de ondernemingsraad en vakbonden verzetten zich. De Nederlandse directie houdt zich vooralsnog op de vlakte.

Maandagmiddag hoorde de Europese ondernemingsraad van Tata Steel over de maatregel, onderdeel van een reorganisatie die de winstval van het staalconcern tot een halt moet brengen. Circa twee derde van de 3.000 te schrappen banen is een kantoorbaan, meldt Tata Steel zelf maandagavond in een persbericht. Het merendeel van de 21.000 mensen werkt in Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

De ontslagronde komt niet als een verrassing. Vorige maand kondigde het staalconcern al aan de brutowinstmarge fors te willen verhogen. Volgens de ondernemingsraad betekent dit een bezuiniging van 830 miljoen euro op de Europese tak. Een vijfde van dat bedrag, zo’n 170 miljoen euro, moet komen van besparingen op personeel. De rest wil Tata Steel halen uit onder meer efficiëntere bedrijfsvoering en slimmere inkoop van erts en kolen. Maar dat het nu om zo veel banen gaat, dat vinden ondernemingsraad en vakbonden moeilijk te verkroppen. Net als de manier waarop dat wordt gecommuniceerd.

‘Een oorlogverklaring’

Afgelopen weekend zei de Europese Tata-topman Henrik Adam in een interview met Het Financieele Dagblad dat de fabriek in IJmuiden al lang niet meer „toonaangevend” is, zelfs niet binnen Europa. De verdenking dat de winsten van de hoogovens worden gebruikt om verliezen van de Britse tak te financieren, noemde Adam een mythe. Volgens de topman is er nog nooit „een pond, een euro of een gulden” van IJmuiden naar het Verenigd Koninkrijk gevloeid. Cijfers om aan te tonen dat de hoogovens matig presteren, gaf de Duitse Adam overigens niet.

De uitspraken van de Europese Tata-baas hebben tot grote onrust en irritatie geleid onder het Nederlandse personeel. „Een oorlogsverklaring, zo wordt het gevoeld”, zegt een Tata-medewerker die anoniem wil blijven. Voorzitter Frits van Wieringen van de centrale ondernemingsraad vindt het „bijzonder merkwaardig” dat Adam de aanval kiest zonder eerst het personeel te informeren en zo „iedereen de gordijnen in te jagen”.

Bovendien klopt het niet wat de Europese topman zegt, stelt Van Wieringen. Zelfs in moeilijke tijden als deze is de fabriek in IJmuiden volgens Van Wieringen vrijwel altijd winstgevend gebleven. Dat is moeilijk te verifiëren, omdat Tata Steel de resultaten niet per land rapporteert. Het zou kunnen dat de hoogovens afgelopen jaar misschien een klein verlies hebben geleden, erkent de personeelsvertegenwoordiger, „maar niets verontrustends”.

Dure bureaucratie

De centrale ondernemingsraad van Tata in IJmuiden ziet hele andere redenen voor de aangekondigde bezuinigingsronde. Er is veel dure bureaucratie op het Europese hoofdkantoor en de Britse tak presteert al jaren slecht.

In de staalcrisis van 2016 verdwenen al meer dan duizend banen in verschillende fabrieken en werd het grootste onderdeel, later omgedoopt tot British Steel, verkocht aan een investeringsfonds. Vorige week moest British Steel overigens van een faillissement gered worden met een overname door de Chinese staalgigant Jingye.

In het boekjaar 2018-2019 verloren de overgebleven Britse activiteiten van Tata samen meer dan 1 miljoen pond per dag. In september kondigde Tata aan diverse locaties in het Verenigd Koninkrijk te willen sluiten en maandag verlaagde kredietbeoordelaar S&P de waardering van de tak. Nu werken er nog zo’n 8.500 mensen voor Tata in het Verenigd Koninkrijk, zij zien nu de zoveelste bezuinigingsronde op zich af komen.

Lees ook dit verhaal over de Nederlandse innovatiesubsidie aan het staalbedrijf: Nederland betaalde miljoenen, maar Tata bouwt in India

De directe aanleiding voor het Britse monsterverlies van afgelopen jaar was een grote onderhoudsbeurt van één van de hoogovens in Port Talbot in Wales, veruit de grootste Britse locatie. Maar de vraag is of Tata Steel in het Verenigd Koninkrijk nog wel winstgevend kan worden als het op volle kracht draait. Het moet immers grote sommen geld voor Europese CO2-emissierechten en achterstallig onderhoud gaan betalen. En als het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie treedt, komen daar wellicht exporttarieven en exportproblemen bij.

IJmuiden moet niet lijden onder de verliezen van de Britse tak, vindt Frits van Wieringen van de ondernemingsraad. Maar dat betekent niet dat de Britse fabrieken van hem dicht moeten. „Ze moeten er juist in investeren. Saneren is daar wel genoeg gebeurd.”

Activistische ondernemingsraad

Het Europese bestuur kan zich opmaken voor hard verzet van binnenuit tegen de plannen. Tata Steel in IJmuiden kent een activistische ondernemingsraad en een hoge actiebereidheid onder de 4.000 Tata-werknemers die lid zijn van vakbond FNV. Ook heeft de Nederlandse afdeling een eigen directie en raad van commissarissen, die regelmatig samen optrekken met de ondernemingsraad. Hun verantwoordelijkheid is de continuïteit van de onderneming.

Bij de onderhandelingen over de beoogde fusie met het Duitse Thyssenkrupp bleek dat zij enige invloed hadden. Gezamenlijk dwongen de ondernemingsraad en directie af dat het hoofdkantoor en de onderzoeksafdeling van het fusiebedrijf in Nederland zouden komen en dat de ontslagen via natuurlijk verloop en verkoop van onderdelen zouden gaan. De fusie strandde uiteindelijk op mededingingsbezwaren uit Brussel.

De vraag is of de nu aangekondigde bezuinigingen zijn af te wenden. De saneringsplannen zijn een directe reactie op het mislukken van die fusie. Die had de twee bedrijven jaarlijks 400 tot 500 miljoen moeten besparen. Dat geld moet nu ergens anders gevonden worden.

Daarnaast verkeert de staalindustrie, ondanks de hoogconjuctuur in vele landen, in diepe malaise. Dat komt door dumping vanuit China, door de handelsoorlog tussen China en de VS en door de aanhoudende Brexit-onzekerheid die autofabrikanten raakt – grote klanten van Tata Steel. Ook stijgende kosten voor emissierechten en de invoering van een nationale CO2-heffing maken de hoogovens in IJmuiden minder rendabel.

Correctie (18 november 2019): In een eerdere versie stond dat Tata Steel had aangekondigd 830 miljoen euro te bezuinigen. Die berekening komt van de ondernemingsraad. Hierboven is de tekst aangepast.