Overheid dekt nog steeds miljarden aan investeringen in fossiele energie-sector

Kredietverzekeringen Duurzame intenties of niet, 95 procent van de energie-investeringen die de overheid dekt, zijn nog altijd in fossiele energie-projecten.

Gaswinning in de economische zone op de Noordzee.
Gaswinning in de economische zone op de Noordzee. Foto Frans Lemmens / Hollandse Hoogste

De Nederlandse overheid verstrekte tussen 2012 en 2018 jaarlijks voor ongeveer een miljard euro aan exportkredietverzekeringen die worden gebruikt voor investeringen in fossiele brandstof. Dit concludeert milieu- en ontwikkelingsorganisatie Both ENDS in het rapport The Fossil Elephant in the Room, dat maandag verschijnt.

Volgens Both ENDS verzekerde de Nederlandse overheid in die zes jaar via Atradius Dutch State Business (ADSB) 524 projecten met een totale waarde van 17,7 miljard euro. Daarvan was 6,6 miljard euro niet gerelateerd aan de energiesector. De resterende ruim 11 miljard euro was direct of indirect voor projecten in de energiesector. Slechts 0,3 miljard euro hiervan is terecht gekomen bij projecten voor duurzame energie.

Twee jaar geleden deed Both ENDS al een vergelijkbaar onderzoek. In een reactie erkende het ministerie van Financiën toen dat een aanzienlijk deel van de verzekeringen gaat over „transacties met leveringen gerelateerd aan de olie- en gassector”. Volgens het ministerie is dat „een weerspiegeling van de Nederlandse export”.

Het ministerie van Financiën had destijds kritiek op de criteria die Both ENDS hanteerde voor fossiele projecten. Volgens auteur Niels Hazekamp is echter over 95 procent van de gevallen geen discussie mogelijk: baggerwerkzaamheden voor een LNG-haven in Oman, het opspuiten van land voor een olie-installatie of werkzaamheden voor de oliepijpleiding Nord Stream 2. Hazekamp rekende ook verzekeringen voor de bouw van een nieuw baggerschip mee als het eerste project van het schip fossiel-gerelateerd was.

Rutte maakt goede sier

Volgens Both ENDS doet de Nederlandse overheid door deze exportkredietverzekeringen het eigen internationale klimaatbeleid teniet. „Terwijl premier Rutte in september op de klimaatactietop in New York nog goede sier maakte met de één miljard euro die jaarlijks gaat naar klimaathulp aan ontwikkelingslanden”, zegt Hazekamp, „wordt die bijdrage onderuit gehaald door de steun aan fossiele projecten die juist voor klimaatverandering zorgen”.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken is het niet met deze kritiek eens. Het gaat niet om geld voor fossiele projecten, maar om een verzekering tegen betalingsrisico’s, aldus een woordvoerder, „met als doel internationale handelsbevordering”.

Het ministerie werkt volgens de woordvoerder wel degelijk aan vergroening van buitenlandse projecten. Zo wordt vanaf 2020 geen financiële steun meer gegeven aan de exploratie en ontwikkeling van nieuwe voorraden fossiele brandstoffen.

Ook wordt geprobeerd de exportkredietverzekeringen te vergroenen, maar dat gebeurt vooral via de OESO, de organisatie van geïndustrialiseerde landen. „OESO-brede stappen hebben uiteraard meer effect dan Nederlandse stappen”, aldus het ministerie. „We willen hierbij voorkomen dat we de Nederlandse concurrentiekracht een onnodige slag toebrengen en houden hierin rekening met wat andere landen doen.”

‘Steun staken’

De milieucommissie van het Britse parlement heeft deze zomer een onderzoek gedaan naar het UKEF, het Britse exportkredietsysteem. Volgens de commissie gaat hier 96 procent van de investeringen naar fossiele brandstoffen. De commissie heeft de regering gevraagd vanaf 2021 de steun aan nieuwe projecten voor fossiele brandstoffen te staken. Ook pleit de commissie voor samenwerking met andere Europese landen, zoals Zweden, waar een plafond is ingevoerd voor fossiele kredieten. Nederland is in gesprek met Duitsland en Denemarken over internationale windenergie-projecten. „En Nederland loopt internationaal voorop met het meten van groene projecten, wat van belang is om je inzet goed te kunnen monitoren.”

Probleem is wel dat aantal en soort kredietverzekeringen afhangt van de vraag van bedrijven. Maar, zegt het ministerie, „We staan ervoor open om met bedrijven en maatschappelijke organisaties te kijken wat we aanvullend op onze huidige inzet verder kunnen doen.”

Correctie (19 november 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond een foto van baggerwerkzaamheden. Deze foto is aangepast.