Analyse

Nieuwe, omstreden president Sri Lanka belooft orde en veiligheid

Presidentsverkiezingen Gotabaya Rajapaksa overzag als Defensiebaas het einde van de opstand van de Tamil Tijgers. Hij wordt beticht van oorlogsmisdaden.

De nieuwe Sri Lankaanse president Gotabaya Rajapaksa.
De nieuwe Sri Lankaanse president Gotabaya Rajapaksa. Foto EPA/STR

De sterke mannen zijn terug in Sri Lanka. Gotabaya Rajapaksa, de voormalig Defensiebaas die verantwoordelijk wordt gehouden voor de verdwijning van duizenden mensen aan het einde van de burgeroorlog, is de nieuwe president. Zijn verkiezing luidt de comeback in van een politieke dynastie onder wier leiding eerder kritische stemmen de mond werd gesnoerd, minderheden werden opgejaagd en het Westen de rug toegekeerd.

„Dit is een overwinning van het volk”, jubelde een woordvoerder van het Rajapaksa-kamp tegen persbureau AP toen zondagochtend duidelijk werd dat hun kandidaat meer dan de helft van de stemmen had gewonnen.

De verkiezingen vonden plaats na een machtsstrijd tussen president en premier en een terreuraanslag op Paaszondag waarbij meer dan 250 mensen omkwamen. De door IS opgeëiste aanslagen zette de toch al gespannen verhoudingen tussen de boeddhistische meerderheid en de moslims op het eiland verder op scherp en deed toeristen wegblijven.

Orde en veiligheid

Voor de 70-jarige Rajapaksa, een uitgesproken nationalistische Sinhalese boeddhist, werd het de kern van zijn campagne die hij daags na de aanslagen lanceerde. Tegenover de puinhopen van de huidige regering beloofde de oud-legerman orde en veiligheid.

En dat niet alleen: hij beloofde ook de terugkeer van zijn populaire broer Mahinda, die van 2005 tot 2015 president was en onder wiens leiding de Tamil Tijgers hardhandig werden neergeslagen. Zelf was Mahinda niet meer verkiesbaar, door regels die na zijn verlies werden aangescherpt. Maar mocht hij president worden, bezwoer Gotabaya, dan zou hij zijn broer, de „spirituele leider van Sri Lanka”, aanstellen als premier.

Die boodschap sloeg aan bij de Sinhalese boeddhisten, ruim 70 procent van de 21 miljoen inwoners, onder wie de populistische Rajapaksa’s mateloos geliefd zijn. Zij stemden massaal op Gotabaya, die bekendstaat als de meest meedogenloze van alle broers (het zijn er zeven in totaal, vier van hen zitten in het parlement). Berucht zijn de witte busjes waarin in zijn tijd als Defensiesecretaris Tamils, journalisten, activisten verdwenen.

Sommigen kwamen terug, tienduizenden anderen niet.

Het zijn niet de enige oorlogsmisdaden waarvan de Rajapaksa’s worden beticht. In lijvig rapport dat in 2015 verscheen, beschuldigde de Verenigde Naties het Sri Lankese leger van martelingen, arbitraire detenties en buitengerechtelijk moorden in de laatste fase van de oorlog. Tegen Gotabaya lopen verschillende rechtszaken hierover, waaronder in de Verenigde Staten, waar hij jarenlang woonde en ook staatsburger was.

Zelf ontkent de oud-legerman alle aantijgingen. Sterker nog: tijdens zijn campagne beloofde Rajapaksa dat hij, eenmaal verkozen, met een pardon zou komen voor de legerofficieren die onder deze regering zijn vastgezet vanwege schendingen begaan tijdens de oorlog. Hij claimt dat de arrestaties van deze belangrijke strategen de veiligheid van het land in gevaar brachten, met de aanslagen op Paaszondag tot gevolg.

Interne strijd

Rajapaksa’s belangrijkste uitdager was de zoon van een voormalig president en zelf minister in de huidige regering. Sajith Premadasa van de United National Partij richtte zijn campagne vooral op de armen, die hij onder meer gesubsidieerde huizen en gratis maandverband beloofde. Maar die campagne kwam pas laat op gang, geremd door een interne strijd tussen Premadasa en de huidige premier, die zelf de kandidaat wilde zijn.

Premadasa, 52, probeerde zich te presenteren als nieuw gezicht die het compleet anders zou aanpakken dan de impopulaire regering waar hij deel van uitmaakt. Maar het was niet genoeg. De Tamils en moslims die in 2015 massaal voor zijn partij stemden, bleken te zeer teleurgesteld over niet nagekomen beloftes. Hoewel de meerderheid nog altijd voor hem koos, verloor Premadasa kostbare stemmen aan de ruim 30 andere kandidaten.

Miljarden uit China

Zondagochtend vlogen supporters van Gotabaya elkaar juichend in de armen voor zijn huis in een buitenwijk van Colombo. Zij hopen dat hun ‘Gota’ de economie van het onder schulden gebukte land weer op gang zal brengen. De vraag is of de nieuwbakken president daarbij het pad van zijn broer zal volgen. Die bekostigde grootse infrastructuurprojecten met miljarden uit China: het Westen stelde na de oorlog te veel eisen.

Zeker is dat weinig meer terechtkomt van de VN-resolutie die zijn voorganger tekende. Daarin werd onder meer afgesproken dat helderheid zou komen over het lot van de tienduizenden Sri Lankezen die tijdens de oorlog verdwenen. „Jullie blijven maar praten over het verleden”, zei een lachende Gotabaya onlangs toen journalisten hem hiernaar vroegen. „Ik probeer de president van het toekomstige Sri Lanka te worden.”