Eigenaar Berliner Zeitung spioneerde voor de Stasi

Spionage De nieuwe eigenaar van de Berliner Zeitung heeft eind jaren tachtig medeburgers bespioneerd voor de Stasi, de inlichtingendienst van de DDR. Dat blijkt uit onderzoek van Welt am Sonntag.

Holger en Silke Friedrich wierpen zich dit jaar op als redders van de krant.
Holger en Silke Friedrich wierpen zich dit jaar op als redders van de krant. Foto Britta Pedersen.

Een week nadat Duitsland de dertigste verjaardag van de val van de Muur vierde, heeft een spook uit het verleden een Berlijnse krant in opspraak gebracht. De eigenaar van de Berliner Zeitung blijkt eind jaren tachtig medeburgers bespioneerd te hebben voor de Stasi, de inlichtingendienst van de DDR.

De affaire is pijnlijk voor de krant, die in de DDR onder controle stond van de almachtige communistische partij SED. Redacteuren die voor de Stasi hadden gewerkt werd in de jaren negentig de wacht aangezegd. De krant wilde in het herenigde Duitsland een nieuw begin maken. Wie zich met spionageactiviteiten had beziggehouden, zo was het beleid, kon niet meer schrijven voor een vrijheidslievende krant.

Nu blijkt uit onderzoek van Welt am Sonntag dat ondernemer Holger Friedrich (53), sinds september samen met zijn vrouw eigenaar van de Berliner Zeitung, tussen december 1987 en februari 1989 als informant voor de Stasi actief was. Onder de deknaam ‘Peter Bernstein’ leverde hij informatie over personen uit zijn omgeving. Welt am Sonntag ontdekte dat in het dossier dat de Stasi over hem bijhield.

Slachtoffer en dader

Eenvoudig is de zaak niet. Friedrich was destijds 21 jaar en militair in de Nationale Volksarmee. Hij werd ervan verdacht naar het westen te willen vluchten, wat zou neerkomen op desertie. Hij werd door de Stasi gearresteerd en tien dagen opgesloten.

Na uitvoerige verhoren, schrijft hij in antwoord op vragen van Welt am Sonntag, werd hij voor de keuze gesteld: overgedragen worden aan de militaire justitie, met uitzicht op meerdere jaren gevangenisstraf, of bij wijze van ‘Wiedergutmachung’ actief worden als informant. „Om uit de acute dwangsituatie te komen heb ik de tweede optie gekozen”, schrijft hij. Zo lijkt hij, zoals vaak in dergelijke gevallen, tegelijk slachtoffer en dader te zijn geweest.

In het dossier, dat Welt am Sonntag niet in zijn geheel kon inzien, heeft de krant twaalf berichten aangetroffen waarin Friedrich informatie doorspeelde over twintig met name genoemde mensen. In één geval ging het om een militair die een explosief bouwde. In een ander geval om een militair die vertelde dat zijn broer van plan was de DDR te verlaten, wat strafbaar was. Over dat laatste geval zegt Friedrich dat de militair in kwestie ermee had ingestemd dat hij dat verhaal aan de Stasi zou melden.

Na ruim een jaar kwam Friedrich niet meer opdagen bij de afspraken met zijn contactpersoon. Hij zou de Stasi hebben laten weten dat hij geen informant meer wilde zijn en dat hij zijn medemilitairen over zijn activiteiten had ingelicht. De geheime dienst borg zijn dossier op 29 oktober 1989 op in het archief, elf dagen later viel de Muur.

Redders van de krant

Holger en Silke Friedrich, beiden afkomstig uit Oost-Duitsland, wierpen zich eerder dit jaar op als redders van de Berliner Zeitung. De krant, waarvan de oplage (nu 85.000) al jaren terugloopt, moest vrezen voor zijn bestaan toen de vorige eigenaar er vanaf wilde. Het echtpaar, rijk geworden met onder meer een IT-adviesbureau en een particuliere school in Berlijn, trad aan met veel energie en grote plannen. De prijs voor digitale abonnementen werd verlaagd, en voor de website werden sommige stukken vertaald in het Engels en het Russisch.

Ervaring in de krantenwereld hadden ze niet, ze zeiden de Berliner Zeitung uit maatschappelijk engagement te willen moderniseren. Daarbij wilden ze zelf deelnemen aan het publieke debat. Twee keer drukte de krant een dubbelinterview met hen af. Bij de dertigste verjaardag van de val van de Muur schreven ze bovendien een twee pagina’s groot essay.

Dat stuk deed veel stof opwaaien, vanwege hun lof voor Egon Krenz (ten tijde van de val van de Muur leider van de DDR), omdat hij geen geweld had laten gebruiken toen de Muur viel. Die lof leidde tot kritiek, omdat Krenz vijftien jaar lang tweede man in de DDR was geweest, een regime dat de eigen burgers opsloot, massaal bespioneerde en liet doodschieten als ze betrapt werden bij een illegale poging de grens over te steken.

De Berliner Zeitung publiceerde in de weekendkrant alle vragen van Welt am Sonntag plus de antwoorden van Friedrich, en daarbij een stuk waarin uitgever Michael Maier de kwestie een „schokkende geschiedenis” noemt. In een derde stuk, op de voorpagina, verzekert de redactie de lezers dat ze onafhankelijk is en blijft.