Een nieuwe partijvoorzitter moet de SP aan meer zetels helpen

Nieuwe partijvoorzitter SP-leden kunnen tot eind van deze week een nieuwe partijvoorzitter kiezen. „We vertellen te veel het verhaal van Wilders en Baudet.”

Kandidaat-partijvoorzitter Jannie Visscher spreekt de SP-leden toe. Haar concurrent Patrick van Lunteren zit rechts.
Kandidaat-partijvoorzitter Jannie Visscher spreekt de SP-leden toe. Haar concurrent Patrick van Lunteren zit rechts. Foto Merlin Daleman

„Als we de partij van xenofobe, boze, witte mannen blijven, verliezen we het in de grote steden.” Deze tweet anderhalve week geleden van Patrick van Lunteren, kandidaat voor het voorzitterschap van de SP, maakte felle reacties los. „Het was al ontploft voor ik terug was bij mijn telefoon”, zegt Van Lunteren. Verschillende prominente SP’ers, onder wie Tweede Kamerlid Bart van Kent, riepen Van Lunteren op de tweet te verwijderen en zijn excuses te maken.

De reacties zijn tekenend voor de sfeer in de partij, zegt Van Lunteren een paar dagen na de bewuste tweet op een partijbijeenkomst in Amersfoort. Hij geeft toe dat de tweet „onhandig” was geformuleerd. Maar hij hoort in de partij, met name van SP’ers in de Randstad, zorgen dat de partij zich te weinig expliciet uitspreekt tegen racisme. „Dat moeten we in de partij kunnen benoemen.”

Jannie Visscher, de andere kandidaat-voorzitter, noemt de tweet „ een totaal onterechte kwalificatie van onze partij.” Visscher wil zeker naar kritische leden luisteren, zegt ze, maar vindt het „hartstikke duidelijk dat de SP tegen racisme is.”

De SP kiest deze weken een nieuwe partijvoorzitter, nadat Ron Meyer na de nul zetels bij de Europese verkiezingen in mei besloot zich niet opnieuw te kandideren. Hem of haar wacht samen met partijleider Lilian Marijnissen een zware taak: de SP verloor vier verkiezingen op rij. Wat moet de partij veranderen om de weg omhoog weer te vinden?

Twee oud-wethouders

De strijd gaat tussen twee oud-wethouders die voor de buitenwereld niet erg bekend zijn. Jannie Visscher (58), jarenlang wethouder in Groningen en Eindhoven, is door het partijbestuur voorgedragen. Patrick van Lunteren (49), ex-wethouder in Breda, is haar uitdager.

Visscher en Van Lunteren reisden de afgelopen weken het hele land af om met SP-leden in gesprek te gaan en de verschillen te benadrukken. Hielko Plantenga, SP-lid uit het Gelderse Duiven, weet nog niet op wie hij gaat stemmen, maar wel waar een nieuwe voorzitter aan moet werken. „We moeten mensen weer perspectief bieden, hebben nieuw elan nodig.” En meer jongeren aanspreken. „Kijk om je heen”, zegt Plantenga op het partijkantoor in Amersfoort, waar zo’n honderd mensen bijeen zijn. „Ik zie vooral grijze haren en vijftigers.”

Lees ook: Achter de schermen is de SP vooral druk met zichzelf bezig

Verschillen tussen de kandidaten zijn er wel. Van Lunteren presenteert zich als de tegenkandidaat en geeft hardere kritiek op de staat van de partij. „We hebben een zure boodschap, met alleen systeemkritiek. We waren ooit vrolijker.” Visscher zegt dat de SP juist moet stoppen met „navelstaren”. „Leg niet de focus op alles wat fout gaat, we moeten vooruit.”

De kandidaten vinden allebei dat de SP zich niet alleen moet focussen op zorg en inkomen, maar ook op thema’s als wonen en klimaat. Van Lunteren keert zich explicieter dan Visscher tegen de behoudende koers die de SP onder de vertrekkende voorzitter Meyer de laatste jaren op het thema migratie is gaan varen. „We zijn te veel het verhaal van Wilders en Baudet gaan vertellen.”

Een echt verschilpunt is hoe graag de SP moet willen meebesturen. Van Lunteren vindt dat de partij trotser de eigen lokale successen moet vieren. „We hebben de laatste jaren in de provincies en gemeenten hele goede bestuurders gehad. Dat mogen we meer vieren.” Visscher ziet juist dat SP’ers in lokale coalities soms als „excuustruus voor de VVD” fungeren. „Dat moet je never nooit doen. We moeten ons niet blindstaren op meebesturen, het is geen doel op zich.”

‘Ouderwets stemsysteem’

Leden van de SP kunnen nog tot en met zaterdag op hun favoriete kandidaat stemmen door naar een ledenvergadering te gaan. Een ouderwets systeem, vindt Van Lunteren, die bij de SP digitaal stemmen wil introduceren. Ook de voordracht door het partijbestuur, dat Visscher als voorzitter adviseert, vindt hij niet meer van deze tijd. „Laten we de leden serieus nemen, die zijn volwassen en slim genoeg om zelf te kiezen.”

Van Lunteren denkt dat hij kan stunten door de verkiezing te winnen. Het grootste verschil met Visscher is volgens hem de urgentie die hij voelt. „We staan op zeven zetels in de peilingen, het moet nu echt anders. Ik heb de energie om dat te doen.” Visscher hoopt dat haar jarenlange bestuurservaring de doorslag geeft. „Ik heb binnen de partij bewezen dat ik mensen kan verbinden en laten floreren.” De SP maakt op het partijcongres op 14 december de nieuwe partijvoorzitter bekend.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: Waarom de SP maar blijft verliezen

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.