Opinie

Nooit meer korten op de pensioenen

Marike Stellinga

Een tijd hield Wouter Koolmees dapper stand. Of de minister van Sociale Zaken de ‘onnodige’ kortingen wilde voorkomen die dreigden op de pensioenen? Dat vroegen de Tweede Kamer, de vakbonden, pensioenfondsen en een aantal economen en oud-pensioenfondsbestuurders.

De tijd van standhouden is nu voorbij. Waarschijnlijk kondigt Koolmees (D66) volgende week aan dat de pensioenfondsen waar kortingen dreigen een jaar respijt van de regels krijgen. Een deel van de huidige regels werd al in juni versoepeld in het pensioenakkoord dat vakbonden, werkgevers en het kabinet toen sloten. Het was een voorschot op het nieuwe pensioenstelsel, waarin de regels veranderen. Of het pensioenstelsel echt wordt hervormd, hangt nog af van ingewikkelde vervolgonderhandelingen tussen bonden, werkgevers en kabinet. Nu komt daar een versoepeling bovenop.

Het is al de zoveelste keer. Sinds een jaar of tien is het opschorten van de wettelijke regels voor pensioenfondsen regel geworden. Klaas Knot, baas van De Nederlansche Bank, toezichthouder op de pensioenfondsen, waarschuwde in september nog streng: „We zitten al tien jaar in een situatie dat de wet ons voorschrijft dat we eigenlijk moeten korten. Vervolgens is keer op keer die wetgeving versoepeld.”

Ja, eigenlijk moeten we korten, maar nu even niet. Want er is een financiële crisis, een eurocrisis, een recessie, of de rente is raar laag. Het nieuwste argument van fondsen en bonden: korten in een periode van economische bloei valt niet uit te leggen. Het moment is nooit goed. De korting moet altijd later.

Je kan deze geschiedenis niet teruglezen zonder een wrang lachje. Neem ambtenarenfonds ABP, een van de fondsen die vaker dreigt te moeten korten - mede doordat ABP het risico van een lage rente niet afdekte en andere fondsen wel, zo analyseerde pensioenpromovendus Ilja Boelaars in Buitenhof. In 2012 zei de topman van ABP: „De markt is in de war.” Volgens hem moesten de pensioenfondsen zich toen arm rekenen met die rare, lage marktrente. U weet dat sindsdien de rente verder daalde. De huidige topvrouw van het APB klaagt zeven jaar later nog steeds over de lage rente.

Nou is er best wat voor te zeggen om in de aanloop naar een nieuw pensioenstelsel niet superstrikt oude regels toe te passen. Maar dan moet dat nieuwe stelsel er wél komen. En óók voor een enorme cultuurverandering zorgen. Want het hele idee is dat pensioenen straks gaan ‘meebewegen met de economie’. Dat betekent dat de pensioenen vaker kunnen worden verhoogd, maar net zo goed vaker verlaagd.

Het leverde al een trits cynische commentaren op. Oud-minister Jeroen Dijsselbloem (PvdA) zei in Buitenhof: „Je kunt niet in het pensioenakkoord zeggen: in de toekomst moet u er rekening mee houden dat er vaker gekort wordt, terwijl je vandaag ten principale niet wil accepteren dat er gekort kan worden.” Het pensioenakkoord zelf plaatste alvast een winstwaarschuwing op pagina 41: „De ervaring van de afgelopen vijftien jaar wijst op een grote geneigdheid kortingen als ultimum remedium uit te stellen.” En dat aanpassen van de regels „leidt onherroepelijk tot een herverdeling van pensioenaanspraken ten koste van toekomstige generaties.”

Koolmees zegt sussend de regels zo te hebben afgesteld dat het nieuwe pensioenstelsel vaker meevallers dan tegenvallers zal kennen. Mooi, maar de grote vraag is: accepteren we het korten straks wél? Er is geen enkele reden om daarop te rekenen.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.