Hoe een politiemacht confrontaties bij intochten Sinterklaas voorkomt

Reportages intocht Sinterklaas Sint en Piet zijn in het land. In de steden zwaaiden duizenden kinderen Sinterklaas en zijn gevolg toe. Maar er was ook een grote politiemacht op de been. Verslag van de intocht.

Demonstranten van Kick Out Zwarte Piet en pro-Zwarte Pieten stonden in Groningen op het Emmaplein vlakbij elkaar.
Demonstranten van Kick Out Zwarte Piet en pro-Zwarte Pieten stonden in Groningen op het Emmaplein vlakbij elkaar. Foto Reyer Boxem

De dag van de intocht van Sint en Piet begon met een stevige actie van de pro-Zwarte Pieten: in Den Haag bleken langs de intochtroute honderden posters te zijn opgehangen. Kick Out Zwarte Piet-voorman Jerry Afriyie was hierop als Zwarte Piet afgebeeld. Met de tekst: ‘Den Haag houdt van Zwarte Piet, niet van zeurpieten.’ Levi Ommen van de Afro Student Association vond dat „dubbel racisme”: „Het waren posters met niet gewoon Zwarte Piet maar met Jerry. Ze weten dondersgoed wat ze doen.”

Die vroege actie in Den Haag leek een harde botsing te voorspellen tussen demonstranten en tegendemonstranten op de dag dat het kinderfeest van Sinterklaas zou beginnen. Maar die botsing viel mee, in vergelijking met de confrontaties en het geweld van de editie van 2018. Maar wel dankzij de inzet van een grote politiemacht.

In Groningen stonden de demonstranten in twee demonstratievakken dichtbij elkaar. En was het even grimmig: „Schaam je kapot, schaam je kapot”, scandeerden de pro-Pieten. „Zwarte Piet is zwart verdriet”, was de reactie.

In Apeldoorn, bij de landelijke intocht, werden leden van het extreemrechtse Pegida, verkleed als zwarte pieten gearresteerd omdat zij zich niet hielden aan de aanwijzingen van de politie.

In Emmen waren er rookbommen en smalende reacties op anti-Zwarte Pietdemonstranten. „Wat een flauwekul. Onze pieten zijn hier zwart. En dat blijven ze. Kijk maar naar ons Sinterklaasjournaal.” Een overzicht van de intocht uit Dordrecht, Emmen, Nijmegen, Groningen, Leeuwarden, Alkmaar en Den Haag.

  1. Dordrecht — de sfeer is even onheilspellend

    Ver weg van de gezellige intocht in Dordrecht hangen groepjes witte mannen rond bij de Grote Kerk. Het zijn er in totaal zo’n vijftig, met veel zwarte kleding, petjes en hoodies. Net als de ‘stillen’ van de politie die met vleeskleurige oortjes ernaast staan.

    De mannen noemen zich „vrije jongens”. „We zijn hier om de Nederlandse volkscultuur te beschermen,” zegt er een met een werkmansbroek en opgeschoren haar langs zijn slapen. Tegen die „gehersenspoelde” Kick Out Zwarte Piet-activisten die verderop staan. „Kinderen weten helemaal niet wat racisme is”, zegt een grote kerel met zonnebril.

    Lees terug waarom Den Haag dit jaar het epicentrum van de strijd om Zwarte Piet was: de Haagse Piet is nog zwart

    De KOZP-demonstranten, zo’n dertig en ook bijna allemaal wit, zingen achter dranghekken bij de kerk zachtjes een protestlied. „Zwarte Piet, doet verdriet, ga maar met pensioen, lekker doen”. Ze hebben bewust „milde protestborden” meegenomen, vertellen ze. „NL Inclusief” staat erop en „Feest voor ieder kind”. Ze dragen wel buttons met „Zwarte Piet is racisme”.

    De sfeer is onheilspellend. In totaal staan er zo’n vijftig agenten bij de Grote Kerk – los van verdekt opgestelde politie. Ze vormen een dubbele haag tussen de kampen als de intocht en het geluid van blazers en drums dichterbij komt.

    Voorbijgangers die op KOZP reageren, zijn vooral negatief. „Zielepieten!”, roept Linda Bouterse met haar kinderen. „Er wordt toch ook niet gedemonstreerd tijdens de Ramadan of Suikerfeest?”, vindt ze.

    Is al die politie-inzet nodig voor zo’n groepje demonstranten, vraagt een mevrouw die anoniem wil blijven. Ze is echt niet racistisch, maar ze vindt dat gemeenschapsgeld beter naar vluchtelingen kan.

    „Racisme is verboden in Nederland, daar moet je wat tegen doen”, reageert KOZP-woordvoerder ‘Kitty’ achteraf. Ze durft niet met haar echte naam in de krant, ze wil geen stenen door de ramen.

    Kinderen roepen: „Zwarte piet blijft hier zwart.”

    „Wat een teringlijers zijn jullie!” roept een jonge vrouw – Selina (18) – terwijl ze zichzelf en de demonstranten met haar telefoon filmt. „Ik hoop dat jullie niet in Dordt wonen.” „Ik ben ook niet trots op mijn stad”, reageert een KOZP’er.

    Als de Sint en zijn zwarte pieten voorbij komen, wordt er luid geklapt en gejoeld vanuit het pro-kamp. „Sinterklaas, wie kent hem niet.”, zingen de witte jongens en mannen. Sommigen strekken hun armen omhoog als een groet.

    Het gevolg van de Sint is opvallend kort. Binnen een minuut is alles voorbij. Dan sluiten de mannen die het kinderfeest willen ‘beschermen’ tegen de KOZP’ers luid scanderend achter Sinterklaas aan. Het heeft meer weg van een voetbalwedstrijd dan van een intocht. Een paar moeders met kinderwagens lopen er verdwaald tussendoor.

    Het is veilig, zegt de politie. De KOZP-demonstranten hoeven niet met een bus weggebracht te worden. Maar sommige witte mannen hebben een rondje om de kerk gelopen en komen weer terug. „Landverraders!”, roept er eentje.

    Verderop bij de intocht in de haven blijft het druk en gezellig.

    Terug naar boven

  2. Emmen — eieren en rookbommen voor de demonstranten

    Rond half een ’s middags meert Sinterklaas aan in Emmen, op een boot achter een trekker. Zwarte pieten met roodgeverfde lippen brengen hem naar het Marktplein dat volgestroomd is met kinderen. Uit hun zicht, bij café Karakter op het Raadhuisplein, verzamelen zich tegelijkertijd tientallen voorstanders van Zwarte Piet. Onder hen kampers, kinderen met capuchons en ook leden van de Brigata Fanatico, de harde supporterskern van FC Emmen. Ze zingen onafgebroken: „Sinterklaas, Sinterklaas wie kent hem niet […] .. en natuurlijk Zwarte Piet.”

    Een half uur later verschijnen vijf tegenstanders van Zwarte Piet, verenigd in actiecomité De Lieve Goede Sint. Dat is een initiatief van Dimitri Knobbe uit Groningen die vorig jaar demonstreerde in Groningen en het Friese Grou. In Emmen verzet hij zich tegen de roetzwart geschminkte pieten die ook rondspringen in het plaatselijke Sinterklaasjournaal. „Ik krijg signalen dat Emmenaren hier ook roetveegpieten willen. Maar dat niemand hier dat durft te zeggen.”

    Zie ook onze fotoserie van de Sinterklaasintochten

    De actievoerders gaan op aanwijzing van de politie tegenover de voorstanders staan, op een grasveldje achter een hek. Knobbe vertelt dat hij twee kinderen heeft thuisgelaten na een telefoontje van de politie. „Ze hadden aanwijzingen dat vijftig tot zestig man de boel komen verstoren.” En ja hoor, zodra de voorstanders de tegenstanders in de gaten krijgen, stijgt er luid gejoel op. Eieren vliegen richting Knobbe en medestanders. Mannen die hun gezicht hebben omwikkeld met zwarte sjaals rennen het plein op en gooien rookbommen.

    De politie drijft de onruststokers terug richting café en trekt de wapenstok. „Charge”, roept een agent meermalen: „Nú” Er verschijnt een ME-bus die de groep samen met politiebusjes omsingelt waardoor de tegenstanders het zicht op het plein ontnomen wordt. Voor zover in de loop van zaterdagmiddag bekend is niemand aangehouden. Burgemeester Eric van Oosterhout reageert in een eerste reactie teleurgesteld. „Zo wordt alsnog een kinderfeest met een opstootje ontsierd.”

    De vijf tegenstanders van Zwarte Piet staan dan nog op hun grasveldje want Sinterklaas is nog niet langsgekomen. Plukjes Emmenaren, jong en oud, komen tegenover ze staan en de vijf uitschelden. „Mongolen.” „Vuile buitenlanders, rot op naar je eigen land.” Kinderen roepen: „Zwarte piet blijft hier zwart.” Dit voelt als een middeleeuws markplein, zegt intitiatiefnemer Dimitri Knobbe. „Maar iemand moet het doen. We moeten in Nederland voor mekaar blijven opkomen.” Een woordvoerder van het intochtcomité verschijnt. „Sorry Dimitri, maar Sinterklaas komt hier zo toch niet langs. De route is verlegd. Veiligheidsvoorschrift.” Om tien over twee zijn de actievoerders verdwenen en is het Raadhuisplein weer leeg . Knobbe: „Ik ben heel teleurgesteld.”

    Terug naar boven

  3. Nijmegen — het is stil aan de overkant

    Langs de Voerweg die het centrum van Nijmegen verbindt met de Waalkade waar straks de stoomboot met Sinterklaas aan boord zal aanleggen, staat rond het middaguur al veel politie. Groepjes mannen, sommigen met blikken bier en een sjaal van de plaatselijke voetbalclub NEC om, worden tegengehouden. Legitimatie graag. En omkeren als die niet kan worden overhandigd.

    Even verderop staan, achter een hek, zo’n zestig demonstranten, sympathisanten en leden van Kick Out Zwarte Piet. „We zijn bijna allemaal wit”, zegt Eelker van Hagen uit Bemmel. „Ik denk omdat gekleurde mensen bang zijn om hier te komen. En terecht, vrees ik.” Hij wijst naar een handjevol mannen en jongens in bomberjacks aan de andere kant van de straat. De harde kern van NEC, weet een beveiliger.

    Ook in Nijmegen werd gedemonstreerd door sympathisanten van actieclub KOZP. Foto Marco de Swart/ANP

    Burgemeester Hubert Bruls (CDA) had zowel de demonstranten van KOZP als de tegendemonstranten van Pegida toestemming gegeven om te demonstreren tijdens de intocht. Maar wel op zijn voorwaarden: niet naast elkaar en op honderd meter van de Waalkade. Pegida haakte om die reden af. Andere Nijmeegse voorstanders van Zwarte Piet, verenigd in de lokale actiegroep ‘Nijmegen Rechtsaf’, riepen vrijdagavond op Facebook hun ongeveer duizend volgers op om toch te komen: „Allemaal naar de Voerweg (..) Hou t gezellig door zo hard mogelijk de Sint en zijn Pieten toe te zingen als de stoet voorbij komt.”

    Als dat moment eindelijk daar is en Sinterklaas de Voerweg nadert, is de stemming aan de Voerweg rustig en wordt er door de tegenstanders van KOZP nauwelijks gezongen. Vanuit het vak van KOZP klinken de bekende leuzen („No more blackface”, „Zwarte Piet is zwart verdriet”), maar die zijn amper te horen door de fanfare en zingende Pieten die pepernoten rondstrooiend langshuppelen. Zij zijn vrijwel allemaal diep-zwart geschminkt, op een handjevol roetveegpieten na. „Schaam je, Nijmegen!”, zingen de demonstranten.

    De actievoerders aan de andere kant van de straat houden zich rustig. Als de laatste Pieten uit beeld zijn verdwenen, roept een van hen lachend „Het is stil aan de overkant”, maar de provocatie krijgt geen gevolg.

    Terug naar boven

  4. Groningen — een slotgracht van drie meter is niet genoeg

    Opgewonden kinderen staan langs de kade in Groningen. Kleurrijke geschminkte gezichtjes onder pietmutsjes. Sommige pietjes vanaf de schouders van hun vaders, smachtend naar een glimp van Sinterklaas. Hoe groot is het contrast honderd meter verderop, waar pro-pieten zich verzamelen op het Emmaplein. Lurkend aan blikken bier. Ook op de uitkijk, maar dan naar de komst van de anti-Zwarte-Pietactivisten van Kick Out Zwarte Piet (KOZP).

    Zodra KOZP aankomt in het demonstratievak, snellen de pro-Pieten en hooligans erheen. Een slotgracht van precies drie meter scheidt de voor en tegenstanders van Zwarte Piet. Twee rijen dranghekken moeten de groepen uit elkaar houden. Ruim honderd activisten van KOZP aan de ene kant, het dubbele aantal tegenstanders er recht tegenover.

    Voorafgaand aan de Sinterklaasintocht riep de plaatsing van de voor- en tegenstanders – recht tegenover elkaar – veel vragen op. Vorig jaar liep de intocht in Groningen uit de hand. Een groep hooligans viel de anti-zwarte-pietactivisten aan. De politie moest ingrijpen en de activisten verdwenen vroegtijdig in de bus. Dat moest nu anders, besloot de gemeente. Vandaar twee vakken recht tegenover elkaar, met de politie ertussen.

    Maar dat tegenover elkaar, is zaterdagmiddag wel heel letterlijk. De voor en tegenstanders van Zwarte Piet kijken elkaar recht in de ogen aan. Elk scheldwoord, elke belediging is te horen. De KOZP-activisten houden hun protestborden omhoog. Enkele pro-Pieten doen blackface-maskers voor hun gezicht, anderen trekken de capuchons nog wat strakker over hun hoofd.

    Vanuit het demonstratievak op het Emmaplein werd „schaam je kapot” gezongen richting KOZP-demonstranten, die drie meter verderop stonden. Foto Anjo de Haan/ANP

    Een blik bier vliegt vanuit de pro-Pieten in het demonstratievak. Gescheld, getier en vuurwerk volgt. „Schaam je kapot”, schreeuwen de pro-pieten. De activisten van KOZP kijken zwijgend terug. Na tien minuten grijpt de politie in en wordt de afstand tussen de beide groepen vergroot tot zo’n vijftien meter.

    Op dat moment komt ook Sinterklaas nog langs dit uithoekje van de route. Met een gevolg van zwarte en roetveegpieten. „No more Blackface”, roept KOZP. „Zwarte Piet, wie kent hem niet?”, zingen de pro-pieten.

    Zodra de Sint de hoek om is, lopen de pro-Pieten weg. De KOZP-activisten stappen in de twee klaarstaande bussen of lopen stilletjes richting het treinstation. Hoe lang de demonstratie geduurd heeft? Nog geen halfuur.

    En de kinderen? „Die zijn er niet mee bezig”, zegt Linda van der Kolk over haar jongenstweeling van zeven. Net als alle andere ouders neemt zij de sluiproute van de kade naar de Grote Markt, waar Sinterklaas door de burgemeester wordt ontvangen. Van de demonstratie merken zij niks.

    Terug naar boven

  5. Leeuwarden — na een goed gesprek is de boosheid weg

    Pake (‘opa’) Hylke Bergsma ziet stralend – zijn 4-jarige kleinzoon Ebbe op de nek – hoe Sinterklaas en zijn (traditionele) zwarte pieten aanmeren bij de Prinsentuin in Leeuwarden. ’s Ochtends hingen hier nog posters met een Hitler-Sint en de tekst „onze Piet blijft zwart, onze gemeenschap wit”, maar nu is hier van Zwarte Piet-spanning niets te merken. Zeker duizend kinderen roepen aan weerszijden van het water om het hardst naar de Sint. Bergsma heeft geen seconde getwijfeld of hij naar de intocht moest komen. „Als ik hier sta en zie hoe opgewonden hij is”, zegt hij met een knik naar Ebbe. „Dan denk ik weer aan hoe dat vroeger voor mij was.”

    In het stadscentrum, aan het Wilhelminaplein, is de sfeer heel wat grimmiger. Tegenover zo’n dertig demonstranten van KOZP verzamelt zich een steeds groter wordende groep tegenstanders. Ze schreeuwen naar de actievoerders - „oprotten stumperds!” – pareren hun antiracismeleuzen met „always blackface” en zingen luidkeels „schaam je rot”. Zo’n vijftien agenten vormen met getrokken wapenstok een boog rondom KOZP. Iedereen die niet bij een intocht lijkt te passen wordt aangesproken. Jongemannen met zwarte NorthFace jasjes – vaak gedragen door hooligans – worden weggestuurd, soms hardhandig. „Jullie hebben hier niets te zoeken”, schreeuwen de agenten hen toe. De politie duwt en dreigt, maar kan niet voorkomen dat de groep tot enkele honderden groeit. Tegenstanders gooien pepernoten en een aantal eieren richting de demonstranten.

    „Niet dat ik nu echt anders denk over Zwarte Piet, maar mijn boosheid richting hem is nu wel weg”

    Zij die aan de voorkant worden weggestuurd, proberen aan de achterkant bij KOZP te komen. Agenten met honden en getrokken wapenstok voeren meerdere charges uit, maar tot een echte confrontatie zoals vorig jaar komt het niet. Toen raakten hardekernsupporters van Cambuur Leeuwarden slaags met agenten omdat ze richting de KOZP-demonstranten renden. De politie heeft ervan geleerd. Het afgezette demonstratievak is dit jaar een stuk ruimer, agenten zitten er kort op en zeker acht Cambuursupporters kregen vrijdag te horen dat ze niet naar de intocht mochten, op straffe van een stadionverbod.

    Dit jaar loopt de intocht hier af met een sisser. Tegenstander Jacob, die vertelt dat hij vier jaar geleden naar Dallas, Texas verhuisde „omdat Amerikanen hun tradities beter koesteren”, stapt nadat de Sint voorbij is gekomen op de woordvoerder van KOZP af. Ze discussiëren even en dan zegt Jacob – die elk jaar rond Sinterklaastijd terugkomt naar Nederland om zwarte piet te spelen – dat hij blij is dat de politie het gesprekje toeliet. „Niet dat ik nu echt anders denk over Zwarte Piet, maar…” – knikje naar de KOZP-woordvoerder – „mijn boosheid richting hem is nu wel weg”. Dan worden de actievoerders in ME-busjes naar veiligheid geëscorteerd en taaien de tegenstanders af.

    Terug naar boven

    In Groningen, Nijmegen en Leeuwarden was de sfeer vanmiddag gespannen, maar er deden zich geen grote incidenten voor. Foto Reyer Boxem

  6. Alkmaar — het ‘best gefaciliteerde KOZP-protest ooit’

    In Alkmaar verloopt de demonstratie – van een man of tachtig – verrassend rustig. Enkele tegendemonstranten met het spandoek ‘Kick Out KOZP’ roepen scheldwoorden. Een anti-Zwarte Piet-activist wordt geraakt door een ei. Andere tegendemonstranten, die van twee kanten naderen, worden tegengehouden en ingesloten door de tientallen aanwezige politieagenten, die de straat tijdelijk afsluiten. Verschillende tegendemonstranten zijn verkleed als Zwarte Piet. Een van hen brengt de Hitlergroet. Als Sinterklaas en zijn gevolg eraan komen, drijft de politie de tegendemonstranten aan de kant. Over de tegendemonstranten zegt de woordvoerder van KOZP: „Dit maakt heel helder wat voor soort mensen voor Zwarte Piet zijn.”

    De KOZP-demonstratie is strak georganiseerd door de nieuwe, plaatselijke actiegroep Alkmaar Kan Het („geen beroepsdemonstranten maar bezorgde ouders”). De gemeente zorgt voor een bus vanaf het station en een politie-escort van onder meer een ME-bus. In de bus krijgen de demonstranten een watervaste stift om het telefoonnummer van de advocaat op hun arm te zetten, in geval van arrestatie. Naast de kerk is een demonstratie-vak ingericht met hekken en een mobiele wc. Vijf demonstranten met rode petjes vormen de ordedienst. Daarnaast zijn er nog twee echte beveiligers. Ook zijn er hapjes.

    De demonstranten scanderen ‘Weg met Zwarte piet’ en ‘Mijn huid/ Mijn haar/ Geen feestkostuum.’ Een meerderheid van de demonstranten is overigens wit. Na afloop bedankt de organisatie de politie. De agenten krijgen een applaus.

    KOZP-voorman Jerry Affriyie, ook aanwezig in Alkmaar, zegt na afloop: „Dit was het best gefaciliteerde KOZP-protest ooit. De politie heeft ons goed beschermd, we stonden op een A-locatie, goed zichtbaar langs de route van Sinterklaas, en die route werd niet op het laatste moment omgeleid, zoals tot nu toe gebruikelijk. Ik hoop dat andere steden hier een voorbeeld aan nemen.”

    Terug naar boven

  7. Den Haag — anti-Zwarte Pietactivisten willen gesprek met Rutte

    Als Sinterklaas na een rijtoer van zes uur op zijn schimmel het Haagse Plein opdraait, is Peter Boelhouwer, organisator van de intocht, een tevreden man. „Nul calamiteiten”, zegt hij. Rondom het podium zingt een grote kinderschare: „Dag Sinterklaasje, dahag, dahag.”

    En inderdaad, de gewelddadigheden van vorige week, toen een vergadering van anti-Zwarte Piet-activisten werd aangevallen, en de posteractie van pro-Zwarte Piet-activisten langs de route, bleken ook in Den Haag niet de voorbode van nog erger. Maar ook in de hofstad was daar een grootschalige politie-inzet voor nodig.

    Wat hielp bij de rust, was dat Kick Out Zwarte Piet en aanverwante organisaties hadden besloten niet bij de intocht te demonstreren. En dat hun eigen ordedienst en de politie de honderden demonstranten – KOZP zegt duizend aanmeldingen te hebben gehad – escorteerde en omringde. De paar pro-Zwarte Pieters die aan de overkant van een gracht en trambaan scandeerden, onder wie PVV-fractiemedewerker en bekende Hagenees Henk Bres, werden snel gevraagd elders heen te gaan.

    Wie goed oplette, zag onderwijl ook dat er rond de intocht een stiller protest van pro-Zwarte Piet-activisten gaande was. Op de Frederik Hendriklaan bijvoorbeeld, in het welgestelde en expatrijke Statenkwartier, had de winkeliersvereniging roetveegpieten lopen. Maar wie deelde er ook kruidnoten uit? Zwarte Piet.

    „Je voelt de kinderlol, maar ook alle commotie. Ik kijk ernaar uit dat we over een of twee jaar niet meer hoeven.”

    Robert ’t Hart van het Haagsch Snoephuis was niet blij. „Ze staan hier uit eigen naam, ze willen een statement maken.” Om vier uur ’s ochtends was hij al uit bed gebeld door de politie omdat de winkelstraat was volgehangen met de Pro-Zwarte Piet-posters.

    Sommige Haagse ouders hadden door de gewelddadigheden van vorige week getwijfeld of ze wel naar de intocht wilden. In de Scheveningse haven was het dit jaar rustiger dan vorig jaar. Ook daar liepen onofficiële, want niet bij de intocht horende, pikzwarte Pieten rond.

    „Aan dat gedoe moet je kinderen niet blootstellen”, zei Laura Poerbodipodero, met een zoon van 4,5 jaar. „Laat iedereen lekker elders demonstreren.” Slinger Roijackers, met twee dochters van zes en acht, had „een megadubbel gevoel”: „Je voelt de kinderlol, maar ook alle commotie. Ik kijk ernaar uit dat we over een of twee jaar niet meer hoeven.” Bij een eigen sinterklaasviering komen alleen roetveegpieten.

    „Ik heb wel gekeken of er demonstraties waren”, zei Violanda Deul, met een zoon van vier. „Maar ik doe dit voor mijn zoon.” Ook zij is voorstander van een roetveegpiet.

    Die waren er dit jaar in de Haagse stoet: het hele plukje Pieten rondom Sinterklaas had vegen. De dansmariekes, de band, de pakjespieten die hele winkelstraten op en neer lieten springen, waren zwart.

    Bij het station liet KOZP-voorman Mitchell Esajas de menigte „Weg met Zwarte Piet” scanderen. Hij vindt dat premier Mark Rutte (VVD) zich te stil heeft gehouden over de eerdere aanval op de actiegroep. Burgemeester Remkes (VVD) van Den Haag sprak enkele dagen later van „een aanslag op de democratie.”

    Esajas vroeg de menigte: „En wat zei de premier? Niks.” Daarop werd „boe” geroepen. Esajas vervolgde: „Wie stil is zwijgt en stemt daarmee toe.” KOZP eist voor 5 december een onderhoud met premier Rutte.

    Terug naar boven