Zwarte Piet moest met pensioen

Sinterklaasintocht in Rotterdam Rotterdam heeft voor het eerst alleen roetveegpieten. Het besluit viel op de kamer van de wethouder, zegt het intochtcomité.

Burgemeester Aboutaleb verwelkomt Sinterklaas en zwarte pieten tijdens de intocht in 2015. Dit jaar zijn er in Rotterdam vanuit de organisatie alleen nog roetveegpieten bij het evenement.
Burgemeester Aboutaleb verwelkomt Sinterklaas en zwarte pieten tijdens de intocht in 2015. Dit jaar zijn er in Rotterdam vanuit de organisatie alleen nog roetveegpieten bij het evenement. Foto Victor Wollaert

De zwarte Hoofdpiet van Sinterklaas is na achttien jaar met pensioen. Ook zijn trouwste helpers, de ‘lijfgarde’ van tien à vijftien zwarte pieten, zijn vervangen. Voor het eerst viert Rotterdam zaterdag de centrale intocht met alleen roetveegpieten.

„Ik heb mijn functie als Hoofdpiet neergelegd”, zegt Bert Jansen (64), mede-oprichter en oud-voorzitter van het landelijke Sint Nicolaas Genootschap. „Ik doe helemaal nergens meer aan mee.” Daar laat hij het bij.

Steeds meer pieten hadden al roetvegen bij de intocht. Maar de Hoofdpiet en de lijfgarde met onder meer Stafpiet, Boekpiet en Tekeningenpiet bleven zwart. Jansen was ook de organisatiepiet en dus belangrijk voor het evenement met veel vrijwilligers. Zo bleven de Sint én burgemeester Aboutaleb bij het podium omringd door zwarte pieten. Een gevoelig beeld in een multiculturele stad.

Officieel is Zwarte Piet verbannen na een dialoog vanuit de stad – en niet door bestuurlijke druk vanuit het stadhuis. Al was het de gemeente die het persbericht over de intocht met alleen roetveegpieten stuurde. Hierin staat dat Rotterdammers heel goed zelf sinterklaas kunnen vieren „zonder dat wij als politiek bestuur daarbij het uiterlijk van Piet moeten bepalen: dit is aan de samenleving zelf”.

Politiek staat wethouder Bert Wijbenga (Integratie, VVD) tussen twee kampen. Linkse partijen zoals Denk en Nida willen dat het college Zwarte Piet als ‘racistische karikatuur’ in de hele stad uitbant. Het rechtse Leefbaar Rotterdam vindt juist dat het college moet afblijven van het traditionele, Nederlandse kinderfeest.

Pietenakkoord wordt versneld

De stap naar 100 procent roetveegpieten is een versnelde uitvoering van het ‘Pietenakkoord’, volgens Wijbenga. De intocht wordt al 68 jaar georganiseerd door het Sint Nicolaas Intocht Comité (SNIC) van het Rotterdamsch Studenten Corps. Zij sloten in 2017 een akkoord met RUTU, een netwerkorganisatie van zwarte jongeren, om Zwarte Piet geleidelijk af te schaffen – maar de lijfgarde bleef.

Twee partijgenoten van burgemeester Aboutaleb (PvdA) bemiddelden bij de gesprekken, die stevig waren. Wat het proces niet makkelijker maakte, is dat de studenten en RUTU ieder een kritische achterban hebben. En dat beiden werden bedreigd door voorstanders van Zwarte Piet, zeggen bronnen rond de intocht. RUTU bevestigt dit, SNIC zegt alleen dat roetveegpieten werden nageroepen.

„Het was geen open dialoog”, zegt Malique Mohamud (34) van RUTU achteraf. „Het was een schaduwspel. We zijn erg teleurgesteld.”

Volgens RUTU is het studentencorps „geen inclusieve organisatie” die de intocht zou moeten organiseren. Het eerste jaar zou RUTU bijvoorbeeld op het schminken mogen toezien, dat werd geweigerd. Een ander jaar herkenden ze een oud-SNIC-bestuurder die na alle gesprekken over racisme nu als Zwarte Piet rondliep.

Dit jaar weigerden de corpsstudenten om nog met RUTU aan tafel te gaan, bleek in augustus. Terwijl de afspraak was om nog over het terugtreden van de zwarte Hoofdpiet en de lijfgarde te praten, bevestigt een van de PvdA-bemiddelaars. RUTU drong aan op vervroegd pensioen, SNIC zei: dat besluit is aan de Hoofdpiet.

„Het feit dat we niet met elkaar om de tafel zijn gaan zitten in augustus, was omdat het eigenlijk wel goed was. Het akkoord was er”, reageert SNIC-voorzitter Berend Oomes (23). „Iedereen was tevreden.”

Lees hier meer over de zwarte lijfgarde van de Sint in Rotterdam

Toch is Hoofdpiet Jansen in augustus afgehaakt, zegt hij. Mohamud van RUTU weet hoe dat gelopen is: „Ambtenaren hebben ingegrepen om SNIC te sommeren om de Hoofdpiet af te schaffen. Waar zij het gesprek met ons niet wilden aangaan, kregen wij van de gemeente te horen: het is toch gelukt. Daar is de mediation niet aan te pas gekomen.” Bronnen rond de intocht die anoniem willen blijven, bevestigen dit verhaal. De Hoofdpiet zegt dat SNIC inderdaad met hem heeft overlegd. Maar: „Ik heb dat zelf beslist.” Hij werd een dagje ouder en wilde stoppen op „het hoogtepunt”, reageert Oomes.

‘Ambtenaar moet niet duwen’

Wethouder Wijbenga weet van niks, zegt hij: „Ik wil absoluut niet een situatie waarin een ambtenaar gaat zitten duwen in welke richting het moet. Dat is pertinent niet de bedoeling. Dan is hij buiten zijn boekje gegaan.”

Maar wethouder Wijbenga zou zelf bij SNIC ook hebben aangestuurd op de overgang naar roetveegpieten. Het besluit om zwarte pieten helemaal uit te sluiten is pas maanden later – in oktober – samen met Wijbenga genomen, zegt SNIC-voorzitter Oomes.

Als liberaal gelooft Wijbenga dat de maatschappij zelf het sinterklaasfeest moet vormgeven. Burgemeester Aboutaleb werd ook geïnformeerd en wilde juist de bemiddeling stimuleren, zeggen bronnen rond het stadhuis. Uitkomst bracht het besluit op 17 september dat de publieke omroep zou overschakelen op uitsluitend roetveegpieten. Ineens was er een handig – landelijk – voorbeeld.

Op 8 oktober hadden SNIC en Wijbenga overleg op diens werkkamer in het stadhuis, vertelt Oomes. „Bert heeft ons uitgenodigd”, zegt hij. „Het kwam vanuit de gemeente.”

Eerst ging het over „koetjes en kalfjes”, daarna werd het „down to business”. Wijbenga vertelde dat de gemeente geen knoop wilde doorhakken, maar dat roetveegpieten ‘een gulden middenweg’ waren. Oomes zei dat SNIC alleen een „uitvoerende partij” was en geen mening had.

„Uiteindelijk hebben we met elkaar besloten alleen roetveegpieten mee te nemen”, zegt Oomes. „Voor dat gesprek was dat besluit nog helemaal niet genomen.” Op 15 oktober volgde het persbericht van de gemeente.

Songfestival

Wijbenga zegt juist dat hij het hele proces „op gepaste afstand” heeft gevolgd. „Welk liedje op het Songfestival wordt gezongen, wie in het Nederlands elftal speelt, of welke schilderijen in Museum Boijmans van Beuningen hangen – als we dat aan de politiek overlaten, dat is een garantie voor ellende. Daar hebben we juist een vitale samenleving voor.”

RUTU vindt juist dat het stadsbestuur en de politiek zich openlijk zouden moeten ontfermen over het sinterklaasfeest. Ook om bij alle intochten in wijken over te schakelen op roetveegpieten. Mohamud: „Het gaat om gemeenschapsgeld, de publieke ruimte, veiligheid. Genoeg redenen om het stadhuis te inspireren hier een standpunt in te nemen.”

Oomes van SNIC: „Ik denk dat wij als organisatie meer dan capabel genoeg zijn om dit goed neer te zetten.”