Voor ouders is er geen ontkomen aan: elk meisje wil Elsa zijn

Frozen-ouders Kinderen zijn al fan van Frozen voordat ze de film ooit gezien hebben. Wat is er zo bijzonder aan de Disney-film?

Alle kinderen zijn verkleed als ijskoningin Elsa tijdens een Frozen-kinderfeestje. Uit de fotoserie Paarse krokodillen bestaan niet van fotograaf Folkert Koelewijn.
Alle kinderen zijn verkleed als ijskoningin Elsa tijdens een Frozen-kinderfeestje. Uit de fotoserie Paarse krokodillen bestaan niet van fotograaf Folkert Koelewijn. Foto Folkert Koelewijn

Ze was drie, tevreden met Sesamstraat en af en toe een verse krentenbol. Maar ineens was er een liedje. En dat liedje ging langzaam haar en ons leven beheersen. Het behoorde voor ik er erg in had tot haar vaste repertoire, dat er op elk moment van de dag ineens uit kon komen, grotendeels fonetisch, en soms met gewoon steeds dezelfde tekst. ‘Laat het los, laat het loooos. Laat het los ja.. laat het loooos…’. Met of zonder publiek. Waar het vandaan kwam? Geen idee. Frozen had zich op magische wijze ons huis binnengeoorwurmd en mijn dochter was betoverd.

Schattig.

Maar ook een beetje gek.

Ze had haar nieuwe favoriete film – twee weken jonger dan zijzelf – namelijk nog nooit gezien. De ijskoningin Elsa van koninkrijk Arendelle had er alleen het enthousiasme van buurmeisjes, speelkameraadjes en andere believers voor nodig gehad om haar in te pakken. Al snel moest het startpakket van Frozen-schoolbeker, Frozen-sokken en blauwe Elsa-jurk in huis worden gehaald. De magische aantrekkingskracht die door die film wordt uitgestoten, werd door het sponsbrein van mijn dochter opgezogen. Hoe doet Disney dat toch, en hoe moet dat straks met deel 2, dat op 20 november uitkomt?

Om te beginnen is Frozen (2013) natuurlijk niet een van de meest succesvolle films aller tijden geworden door een slap verhaal. De combinatie van magie, het Scandinavische wintersfeertje, de actie, de humor, het levende sneeuwpopje Olaf, de aandoenlijke onhandigheid van Anna, de bewonderenswaardige vrijheidsdrang van Elsa, en hun zusterliefde spreekt grote groepen aan.

„De romantische liefde staat in Frozen niet centraal, zoals wel in de meeste andere Disneyfilms”, zegt Simone Driessen, fan-expert en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. „Het is geen verhaal over een prinses die gered wordt door een prins, maar het zijn twee prinsessen die het opnemen voor elkaar en als zussen elkaar beschermen. Dat maakt het heel empathisch, want iedereen heeft wel een zus, broer, beste vriend of vriendin waarvoor je in de bres zou springen. Dat spreekt meer kinderen aan dan zeg een film als Aladdin, waarin toch de liefde centraal staat. Dat maakt het een toegankelijk verhaal voor jonge en wat oudere kids, en dus ook volwassenen: de ouders van die kinderen. Frozen is daardoor een sterk en aantrekkelijk ‘merk’, bedacht om een brede groep aan te spreken.”

Laat het los

En dan is er nog dat liedje. Het vlijmscherpe haakje aan de Frozen-hengel waar jonge trommelvliezen zo makkelijk aan blijven hangen. Zodra Willemijn Verkaik ‘De sneeuw glanst zacht in het maanlicht vannacht’ zingfluistert gaan de ijskristallen in de ogen van de inmiddels zesjarige Frozen-veteraan bij mij thuis onverminderd glinsteren. De Nederlandse versie, ‘Laat het Los’, is 9 miljoen keer bekeken op YouTube. De (grappig genoeg net iets sneller afgespeelde) sing-a-long versie van dat nummer is 11 miljoen keer bekeken. De originele, Engelse versie ‘Let it Go’ zit op 1,8 miljard views en won twee Grammy’s en een Oscar. Zelfs Pearl Jam-frontman Eddie Vedder – vader van twee kinderen – zong Elsa’s lijflied een paar jaar geleden tijdens een concert, dus ik weiger me ervoor te schamen dat ook mijn ogen gaan glinsteren zodra Verkaik het tweede refrein inzet.

Eddie Vedder zingt ‘Let it Go’.

„Dat liedje is zo belangrijk geweest voor Frozen”, zegt Nicolle Lamerichs, onderzoeker fancultuur aan de Hogeschool Utrecht. „Disney heeft altijd ingezet op muziek, maar zo’n hit als ‘Let it Go’ hebben ze niet meer gehad sinds The Lion King. Zonder dat liedje was het een leuke film geweest, maar misschien niet het enorme succes zoals we dat nu kennen. Het wordt nog steeds overal gedraaid en samen met de merchandise blijft de film zo heel lang zichtbaar.”

Dus kinderen vallen nog steeds voor de film omdat de merchandise en het liedje nog zo onontkoombaar zijn, daardoor blijft de film populair en wordt er weer veel merchandise van verkocht. Een zichzelf voedende marketingmachine waar elke uitgever van droomt.

En die machine blijft draaien. Frozen-speelgoed verdrong in de Verenigde Staten in 2014 voor het eerst Barbie als bestverkochte speelgoed. Als het een product is dat je kunt vasthouden zonder ervoor gestudeerd te hebben, dan kun je het kopen met een afbeelding van Elsa, Anna en of Olaf erop. Ouders die de nieuwe speelgoedgids van een grote, corpulente online retailer hebben ingezien weten dat we ons maar beter kunnen voorbereiden op de nieuwe winterstorm aan prullaria die Frozen II met zich zal meebrengen.

De hype overkomt je

Want Frozen-ouder worden, merkte ik, overkomt je een beetje. Dat gebeurde ook thuis bij Conny Troost uit Krimpen aan den IJssel, die ook zo’n dochter heeft die al fan was voor ze de film zag. „Mijn oudste dochter Roos, geboren in 2013, werd fan toen je gewoon niet om die film heen kon, rond 2015. De hype was op z’n ergst en de speelgoedwinkels lagen vol met Anna en Elsa. Inmiddels heeft ze haar zusje Lize van 2,5 aangestoken. Ze spelen alles na. Soms als ik in de badkamer sta, wordt er aangeklopt en hoor ik ‘Elsa?’ De rommel probeer ik te beperken. Het is allemaal made in China en ik weet niet of het verantwoord is, of door kinderhanden gemaakt. Maar ze krijgen veel van anderen. Hun verbeelding is ook vaak sterk genoeg. Lize trekt een mintgroene rok uit de verkleedkist, doet een parelketting in haar haar en dan is ze Elsa.”

Ze keek ernaar met grote ogen en ze zei meteen: mama nog een keer!

Anna-Eva Hoekstra

Raimke van den Beemt-Groothuizen uit Breda probeerde de film een beetje weg te houden van haar driejarige dochter Lilo. „Dat lukte een tijdje, maar opa’s, oma’s en gastouders zetten weleens een filmpje op. En ach, als zij het zo leuk vindt, wie zijn wij dan om dat te remmen? Ik vind het ook wel mooi dat Anna en Elsa niet zo perfect zijn als andere Disney-prinsessen als Belle, Doornroosje en Sneeuwwitje. Lilo is ook vernoemd naar een Disney-karakter, dus we hebben het misschien over onszelf afgeroepen.”

Anna-Eva Hoekstra uit Leiden was geen fan. „Saai verhaal, vreselijke liedjes. En we kregen een grafhekel aan die oh zo leuke Olaf. Ik kon me niet voorstellen dat iemand dit echt leuk vond!” Behalve natuurlijk … „Onze dochter Viona. We hadden op YouTube een playlist voor haar gemaakt met Disney-liedjes. Vaiana, Lilo & Stich, The Lion King, Tarzan. Maar die stond op autoplay en zo kreeg ze automatisch ‘Let it Go’ te horen. Ze keek ernaar met grote ogen en ze zei meteen: ‘mama nog een keer!’”

‘Alles in huis voor een winterse klassieker’, schreef NRC in 2013 over Frozen. Lees hier de recensie van destijds.

Hester Dekker-Schievink uit het Friese Nieuwehorne vindt Frozen wél leuk en heeft haar dochter Thirza, zeven jaar, beloofd samen naar deel twee te gaan. „Thirza heeft Frozen-behang, een Frozen-lamp, Frozen-gordijnen en ze kan de film woord voor woord meepraten. En ik ben zelf ook benieuwd naar deel twee. Maar ach, als die helemaal ruk blijkt dan nog is zo’n meidenmiddag in de bioscoop onbetaalbaar.”

Dat geldt ook voor Marike Bijlsma uit Hoofddorp, die haar Disney-liefde aan haar zoons Javian (5,5) en Senne (2,5) overbracht. „Frozen blijft hun favoriete film. We tellen af naar deel twee, we hebben kaartjes voor het Frozen-weekend in de bioscoop. Nog niet voor de jongste, eerst maar afwachten of-ie niet te spannend is.”

Lhbt-dimensie

Maar de wereld van Frozen is volgens onderzoeker Lamerichs meer dan een liedje en een berg speelgoed. „Frozen heeft een heel sterke lhbt-dimensie. Frozen is een echte coming out-film, zo wordt het gezien in de lhbt-community althans. Elsa gebruikt magie als een metafoor voor vrijheid. Ze wil alleen maar zichzelf zijn, daar gaat de film om. Ze is bovendien heel zelfverzekerd en ze heeft nooit een relatie. Ze is ‘queer-gecodeerd’, zoals dat in vakjargon heet. Veel mensen hopen dat Elsa in deel twee uit de kast komt. Misschien schrikt dat sommige mensen af, maar het zou voor veel kinderen heel veel betekenen. Het hoeft ook niet te dik er bovenop te liggen, maar iets dat het bevestigt zou toch mooi zijn.”

Disney experimenteerde er wel mee, zoals in de live-action versie van Beauty and the Beast, waarin schurkenhulpje LeFou met een andere man danst. En in de Star Wars-tekenfilmserie Resistance blijken de figuurtjes Flix en Orka een stel. Maar zo’n groot Disney-karakter als Elsa zou de eerste zijn. Lamerichs: „Ik zou ze voor Frozen 2 adviseren: ga toch wat verder! Misschien gaan ze vol op het businessmodel en houden ze het impliciet om niemand af te schrikken, maar als ze blijven maken wat ze altijd doen komen ze niet verder. Je moet mensen blijven verrassen. Veilige films onthoud je niet.”

Lees ook: Voor ouders is het kinderfeestje nu hét prestigeproject

Ook wij zijn benieuwd. Gaan de zussen toch op zoek naar hun ouders? Krijgt Anna ook magie? Elsa een vriendin? Blijft sneeuwpop Olaf heel? Of, mijn favoriete fantheorie, blijkt Tarzan de broer van Anna en Elsa? Zeker is dat het ons voorlopig nog niet loslaat: mijn jongste dochter is net drie en heeft precies zulke glinsterende ogen als haar zus.

Frozen 2 draait vanaf 20/11 in de bioscoop.