Staatssecretaris Menno Snel van Financiën (D66) bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.

Foto Bart Maat/ANP

Interview

Staatssecretaris Snel: ‘In dit toeslagensysteem zit nul menselijke maat’

Interview | Staatssecretaris Menno Snel Het kabinet zal gedupeerde ouders in de kindertoeslag-affaire een vergoeding bieden. Staatssecretaris Snel trekt het boetekleed aan.

De Belastingdienst heeft ‘onrechtmatig gehandeld’. Honderden ouders zijn ‘ten onrechte als fraudeur aangemerkt’, ‘met ‘ingrijpende gevolgen’. In zowel zijn brief aan de Tweede Kamer als in zijn persconferentie vrijdagmiddag nam staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) vrijwel alle harde kwalificaties over die de commissie-Donner een dag eerder in haar adviesrapport had gebruikt. In de affaire rond de kinderopvangtoeslag bij een groep klanten van een Eindhovens gastouderbureau is van alles mis gegaan.

Lees ook: Somber en blut door fouten met kinderopvangtoeslag

De voor hen misschien belangrijkste conclusie die de staatssecretaris van de adviescommissie overneemt is dat zij recht hebben op schadevergoeding. „We gaan dit jaar nog de getroffen ouders uitbetalen.”

Hoe ziet die compensatie er uit?

„Ik ga het advies van Donner onverkort volgen. Daar hebben we 7,5 miljoen euro voor geraamd. Het is een algemene regeling, waarbij we bij de precieze uitkering wel elk individueel geval gaan bekijken. We hebben alles klaarstaan om snel te gaan uitvoeren. Is de toeslag inderdaad ten onrechte stopgezet? Wat is de schade? Zijn er proceskosten gemaakt? Dat wordt allemaal vergoed.”

Moeten de betrokken ouders zich zelf melden of neemt de Belastingdienst, zoals Donner stelde, het initiatief?

„Vandaag [vrijdag] nog krijgen alle ouders een brief, waarin we de regeling uitleggen. Er komt een apart telefoonnummer voor hen met twee betrokken medewerkers die alle vragen kunnen beantwoorden.

Dat geldt uiteraard niet voor de evidente gevallen van fraude, die er ook tussen zitten. Dit zal getoetst worden door een onafhankelijke commissie.” ”

Waarom heeft deze uitkomst zo lang op zich laten wachten? Dat er van alles mis ging was al in 2017 bekend.

„Al in 2017 hebben we erkend dat er dingen fout waren gegaan, alleen toen waren we er nog niet van doordrongen dat het probleem veel breder zat. Bovendien gaf de rechter ons in veel zaken gelijk, dus we dachten dat we goed zaten.

We hadden een tunnelvisie. Pas in mei van dit jaar kwamen we daaruit. Toen heb ik gezegd: ook al hebben we het volgens de wet goed gedaan, de uitkomst voor al die ouders deugt gewoon niet. Daar kan ik niet mee leven. Daar heb je vervolgens wel een wettelijke basis voor nodig. Dat mensen soms worden aangereden door de overheid is verschrikkelijk. En in dit geval helemaal, omdat het hier vrij massaal is gebeurd door een op hol geslagen fraudeverdenking. Maar dat kun je niet in één keer veranderen. Dat heeft precedentwerking voor andere conflicten tussen overheid en burger.

Om die reden heb ik de deskundige commissie-Donner ingesteld, zodat we na hun advies de zaak in één keer zorgvuldig kunnen afhandelen. Ik realiseer me dat ik daarmee wel van iedereen veel geduld heb gevraagd.”

Het toeslagensysteem drijft op ficties en moet drastisch anders, concludeerde een ambtelijke werkgroep deze week

De commissie constateert ook een bestuurlijk probleem bij de Belastingdienst: ‘institutionele vooringenomenheid’. Herkent u dit?

„De bestuurlijke cultuur moet worden veranderd: dat is misschien nog wel het meest ingewikkeld. Donner zei donderdag terecht dat de Belastingdienst een moloch is van 30.000 mensen, en niet een persoon die gemakkelijk fouten kan herkennen en herstellen. Het zit ook in het systeem van de toeslagen. Daarin zit nul ruimte voor de menselijke maat en proportionaliteit. Het is alles of niets. Het ontbreken van één handtekening of juiste datum was reden om de toeslag voor een heel jaar stop te zetten.

Ik wil bij de toeslagen een systeem hebben waarbij, vergeleken met normale belastingzaken, meer ruimte is voor maatwerk. Dat we kunnen zeggen: alles lijkt in orde, die ontbrekende handtekening komt wel. Als je bij je aangifte niet honderd bonnen kunt laten zien maar 95, wordt je verzoek voor aftrek wel geaccepteerd.

In het toeslagenstelsel kun je heel makkelijk heel veel geld krijgen uitgekeerd, maar je kunt het ook zo weer kwijt zijn. Bij de kinderopvangtoeslag gaat dat al snel om tienduizenden euro’s per jaar. De ouders in deze zaak zijn door het systeem vermalen.”

In de media is het beeld ontstaan dat klokkenluiders die de zaak probeerden aan te kaarten genegeerd werden of gestraft, en dat verantwoordelijke topambtenaren promotie kregen. Klopt dat?

„Over personeelsbeleid spreek ik niet in het openbaar. Ik kan alleen zeggen dat er in deze zaak niet twee kwade geniussen zijn geweest die dit hebben zitten bedenken en hebben opgelegd. Was het maar zo – dan kun je ingrijpen. Het is nu eigenlijk erger, omdat het hele systeem zo werkte. Daarbij werd fraudeaanpak, terecht, belangrijk gevonden en moesten we dat ook van de Tweede Kamer heel serieus nemen. Het ontbrak aan goede checks en balances en juridische waarborgen voor mensen die bezwaar maken. Dat wil ik veranderen.”