Profiel

Scheijen wekt weirdo’s en flierefluiters tot leven

BookSpot Literatuurprijs 2019 Schrijvers Sjeng Scheijen (non-fictie) en Wessel te Gussinklo (fictie) zijn de winnaars van de BookSpot Literatuurprijs 2019 en ontvangen daarvoor ieder 50.000 euro. Dat werd donderdag bekendgemaakt.

Foto Bob Bronshoff

Sjeng Scheijen schrijft in zijn boek De avant-gardisten over een groep voorhoedekunstenaars die wensten „het extatische moment van creativiteit uit te breiden naar alle aspecten van het leven”. Kunst moest niet alleen over kunst gaan, maar over álles. Een standpunt dat naadloos aansluit bij de nieuwe prijs voor non-fictie, die donderdagavond is uitgereikt.

Artistieke kwaliteit bevindt zich óók in het domein van de non-fictie. De slavist Scheijen (1972) is de eerste winnaar van die BookSpot Literatuurprijs voor non-fictie. Hij ontvangt een bedrag van 50.000 euro.

De literaire BookSpot-jury kreeg er dit jaar een opdracht bij: een aparte bekroning van „boeken die uitblinken in het genre verhalende non-fictie en die op een intelligente en toegankelijke manier de kennis van lezers vergroten en verdiepen”. Voorheen deed de non-fictie met de fictie mee – meestal won een roman.

Voor het eerst is er een aparte prijs voor literaire non-fictie

Maar de genomineerden van dit jaar laten zich goed literair noemen: de jury selecteerde de even grondige als eigenzinnige biografieën van F. Harmsen van Beek en Remco Campert, en de waargebeurde geschiedenissen van Lieve Joris (Terug naar Neerpelt) en Thomas Rueb (Laura H.), die met literaire middelen geschreven zijn, intiem en thrillerachtig.

De avant-gardisten is in de eerste plaats wel degelijk een doorwrochte historische studie naar de Russische avant-gardisten, hun kunst en de verbanden met de Russische Revolutie. Maar wie die geschiedenis tot leven wil wekken „kan niet volstaan met de controleerbare feiten, maar moet onvermijdelijk zijn toevlucht nemen tot de verhalen”, kondigt Scheijen in zijn inleiding aan.

Eerder schreef hij de geroemde en internationaal succesvolle biografie Diaghilev. Een leven voor de kunst (2009), over de Rus Sergej Diaghilev, de grote aanjager van het moderne ballet.

Lees ook Wessel te Gussinklo: excentriek literair oeuvre

De verhalen van kunstenaars als Malevitsj en Chagall wekt Scheijen tot leven met zijn gevoel voor detail en een sprankelende stijl. Zwart vierkant, het roemruchte provocatieve schilderij van Malevitsj, beschrijft hij met sjeu als een „denkbeeldige slagroomtaart in het gezicht van het intellectuele en religieuze establishment” en de avant-gardisten zijn „getalenteerde, schitterende weirdo’s, schuinsmarcheerders en hardwerkende flierefluiters”. Dat leverde volgens de jury „onweerstaanbare, met vaart en onverholen hartstocht geschreven non-fictie” op.