Per telefoon liet ze haar invloed gelden

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden. Dien de Haan (1934-2019) was een vrouw van het Woord in een kerk bestierd door mannen.

Dien de Haan met een jongetje dat naar haar is vernoemd. Zijn tweede naam is Dinand.
Dien de Haan met een jongetje dat naar haar is vernoemd. Zijn tweede naam is Dinand. Foto Jaco Klamer

Dien de Haan had altijd mergpijpjes in huis. Huisvriendin en theoloog Anne Westerduin (48) vroeg haar eens waarom. „Iets anders is toch ook wel eens lekker?” Maar zij kocht die koekjes niet voor zichzelf, zei De Haan: „Ik koop ze omdat mannen altijd van mergpijpjes houden.” Westerduin lacht: „Ze wist wel hoe ze mannen aan het praten kon krijgen.”

Dien de Haan in maart 2019. Foto Jaco Klamer

In haar Zwolse huiskamer, tussen de hanen waar haar huis indachtig haar achternaam vol mee stond, kwam menig prominente protestant over de vloer. Dominees, ouderlingen, politici. Tal van kwesties passeerden de revue, van het bestaan van de hel tot en met huwelijksproblemen. „Als lieve oma, en bovendien al haar hele leven vrijgezel, was ze natuurlijk niet bedreigend”, verklaart Westerduin. „Maar intussen was ze bepaald niet bang hen de waarheid te zeggen.”

Als ze van een andere generatie was geweest, zou Dien de Haan, 3 november op 85-jarige leeftijd overleden, een influencer zijn genoemd. Eerst via het blad de Elisabethbode, waarvoor ze jarenlang als Annie Verdelman een vraag/antwoordrubriek bestierde en tweemaal per week telefonisch spreekuur hield. Vervolgens als voorganger in zogeheten ‘ontmoetingsdiensten’ waar – anders dan in reguliere kerkdiensten – ook vrouwen mochten voorgaan. En de laatste jaren via Twitter en Facebook, waarop ze tot in haar laatste weken met iedereen meeleefde en de hele wereld van commentaar voorzag.

Homoseksuelen toelaten

Toen dominee Henk Mijnders (63) in 1991 in Zwolle in dienst trad, woonde hij eerst drie maanden in bij gemeentelid De Haan. „Iedere ochtend samen ontbijten, voor het slapengaan een glas goede wijn. Dat vonden we heerlijk. Ik was in die tijd best onzeker over mijn kunnen als predikant. Zij was echt een coach, die mij bemoedigde.” Het was het begin van een vriendschap die decennia zou duren. Hoewel ze als vrouw geen zitting mocht nemen in de kerkenraad, belde De Haan de dominee en andere kerkenraadsleden op om haar invloed te laten gelden. Zo droeg ze eraan bij dat haar gemeente als eerste in het kerkverband van Christelijk Gereformeerde Kerken homo’s toeliet aan het avondmaal en in de kerkenraad. Mijnders: „Door veel met homoseksuele mensen te praten zag ze hoe wezenlijk hun seksualiteit voor hen was. En dat de veroordeling daarvan soms zelfs tot suïcide leidde. We moesten hen in de eerste plaats omarmen, meende ze.”

Via sociale media leerde De Haan vrouwelijke predikanten en theologen van een nieuwe generatie kennen, met wie ze een grote verbondenheid voelde. Terwijl ze in de woorden van dominee Mijnders „kind noch kraai” had in Nederland – haar familie was na de oorlog zoals veel gereformeerden naar Canada verhuisd – „adopteerde” ze acht kinderen van deze vriendinnen als haar kleinkinderen. Voor hen was ze een echte oma, die hun geregeld wat geld toestopte en genoot wanneer ze bij haar in de tuin bladeren kwamen harken.

Zo ook de kinderen van Elly Volkerink (46). Zij leerde De Haan in 2005 kennen, toen ze kerkelijk werker was. Sinds die tijd aten de twee zolang het ging iedere week een bord groentesoep bij De Haan thuis. „Ik zie haar als mijn Mozes, mijn wegbereider zeg maar.” Toen De Haan zelf om lichamelijke redenen eigenlijk al niet meer kon voorgaan in de ontmoetingsdiensten, stelde ze de kerkenraad voor een ultimatum: „ik houd pas op als er een nieuwe vrouw gevonden is”. Dat werd Volkerink, ook tot haar eigen verbazing. „Ik had nooit gedacht dat ik zou gaan preken, maar zij zag dat wél in mij.”

Typemachine

Zoals Mozes het beloofde land wel zag, maar nooit betrad, zo heeft ook Dien de Haan niet meegemaakt dat haar kerkverband vrouwen toelaat tot de ambten van ouderling, dominee en predikant. De kerk in Zwolle (met ruim 4.500 leden een gigant in het kerkverband) heeft met drie andere gemeentes eigenmachtig besloten dit vanaf januari 2020 toe te staan. Volgend jaar wordt duidelijk of het kerkverband de gemeentes om deze reden buiten de kerkorde plaatst, verder gedoogt of andere kerken juist ten voorbeeld stelt. Henk Mijnders: „Dit ging haar aan het hart, maar niet zoveel als je misschien zou denken. Ze vond invloed veel belangrijker dan het hebben van een bepaalde positie.”

Waar ze als Hattemse boerendochter met alleen huishoudschool leek voorbestemd voor het gezinsleven, kreeg Dien de Haan voor haar eerste baan geen naaimachine van haar moeder maar een typemachine; ze werd corrector. Dat ze haar familie niet volgde naar Canada was volgens Mijnders omdat zij in Nederland een taak meende te hebben. Volkerink: „Ze was een echte vrouw van het Woord.” Met ruim twintig boeken aan gebundelde preken, gedichten en bijbelse dagboeken en misschien wel duizenden kopjes koffie holde ze mergpijp voor mergpijp het bastion van de mannenbroeders uit. Niet door te drammen, maar door te dienen. Daarbij bleef ze humoristisch: „Ik ben maar gewoon een mens. Met alle gebreken van Dien.”