‘In Australië woedt een hysterisch debat over de bosbranden’

Klimaat De oostkust van Australië wordt geteisterd door zware bosbranden. Politici weigeren te kijken naar de oorzaken, zegt onderzoeker Paul Read.

Brandblussers vanuit de lucht, vrijdag bij Colo Heights in New South Wales.
Brandblussers vanuit de lucht, vrijdag bij Colo Heights in New South Wales. Foto Dan Himbrechts/EPA

In Australië bestaat het politieke debat tegenwoordig uit extremistische standpunten over eigenlijk zo’n beetje alles. Over inkomen, welvaart, gender, huiselijk geweld – links en rechts lijken steeds verder uit elkaar te liggen.

Dat gaat ook op voor klimaatverandering en de vraag of die van invloed is op de bosbranden die nu woeden aan de oostkust, vertelt onderzoeker Paul Read. Het debat verloopt „extremistisch en hysterisch”, zegt hij. En intussen razen de branden voort.

De afgelopen week ging aan de oostkust van Australië een miljoen hectare bos in vlammen op. Er vielen vier doden, honderden huizen brandden uit. Het weerstation waarschuwde dat sterke winden en blikseminslag extra risico opleveren voor de inwoners van de oostelijke staten Queensland en New South Wales. En dat terwijl het nog maar lente is – de branden zijn maanden vroeger dan normaal.

Jongeren met gedragsproblemen

Paul Read geeft les aan de Monash University in Melbourne. Hij houdt zich bezig met onderwerpen die op het snijvlak liggen van menselijk gedrag, criminaliteit en duurzaamheid. Zo onderzoekt hij nu de achtergrond van degenen die de branden stichten. Want van de 62.000 branden die jaarlijks plaatsvinden in Australië komt een deel door blikseminslag of nalatigheid, maar bijna de helft is aangestoken, of vermoedelijk aangestoken, door adolescenten.

„Vaak zijn het jongeren met gedragsproblemen. Of experimenteren met fikkie stoken dat uit de hand loopt.” De overheid heeft hier geen preventiebeleid tegen, vertelt Read aan de telefoon vanuit Melbourne: „Waardering krijg je nooit voor iets dat is voorkómen, niet gebeurd.”

De regering is dit jaar van allerlei kanten gewaarschuwd voor de extreme droogte en de risico’s daarvan. Is daar dan niets mee gedaan?

„Samen met politie en brandweer proberen wij al jaren om meer beleid gericht op preventie te krijgen, maar dat lukt niet. De politiek is vooral gericht op het straffen van de brandstichters en op beleid dat mensen zogenaamd een veilig gevoel geeft.”

Kunt u een voorbeeld geven?

„Ze hebben 5 miljoen dollar uitgegeven aan een GPS-systeem om in de gaten te kunnen houden wanneer een groep brandstichters in de buurt van bos komt. Ze richtten zich op 54 mensen die al eens gepakt waren. Daar staan zo’n 10.000 brandstichters tegenover die nog nooit gepakt zijn. De overheid kan zich beter op de vraag richten waaróm mensen dit doen. Het zijn vaak degenen aan de randen van de samenleving, die zich hier in Australië ook nog eens fysiek aan de randen van onze maatschappij bevinden. Ze wonen buiten de grote steden, náást de bossen.”

Het publieke debat nu gaat toch vooral over de vraag in hoeverre klimaatverandering invloed heeft op de omvang van de branden?

„Ja en de politiek negeert onderzoek dat die invloed duidelijk laat zien. Zo zei de oud-premier Tony Abbott ‘Ach die branden, die zijn er altijd geweest’. Dat klopt, alleen nooit eerder waren ze er zó vroeg in het seizoen. Er spelen zeker ook natuurlijke fenomenen mee, die voor extra droge wind zorgen, daar komt de stijging van de gemiddelde temperatuur nog eens bovenop.”

Australië lijdt overduidelijk aan de gevolgen van klimaatverandering, en toch staat het bekend als land dat niet genoeg doet om de klimaatafspraken van Parijs te halen. Hoe kan dat?

„Dat is schandelijk, maar waar. De meeste Australiërs zeggen dat onze uitstoot niets is in vergelijking met die van China of India. Dat klopt, alleen per hoofd van de bevolking heeft Australië wel zo’n beetje de grootste CO2-uitstoot ter wereld. Kolen zijn hier nog steeds king. De oudere generatie is rijk geworden dankzij de mijnbouw en de export van steenkool. En zij houden te veel van die rijkdom om dat te veranderen.”

De overheid gaat zelfs nog door met het openen van nieuwe mijnen. Krijgen ze geen weerwoord?

„Alleen van de jongeren. De jeugd is boos, net als Greta Thunberg, ook hier gaan ze de straat op. Maar dat heeft weinig effect, een groenere politiek is hier nog lang niet in zicht. De overheid krijgt ook veel geld uit de mijnbouwsector.”

De droge periode is bij u pas net begonnen. Hoe erg worden de branden?

„Ik denk dat het nog veel erger wordt. Binnen vier maanden staat het grootste deel van het land in brand. Misschien is dat eindelijk genoeg aanleiding om eens inhoudelijk te spreken over zowel preventie, dus sociaal beleid, als over een serieus klimaatbeleid.”

Lees ook De zomer moet nog beginnen en nu al brandt Australië