Zondag vierden moslims in Kashmir de geboorte van profeet Mohammed.

Foto Mukhtar Khan/AP

Interview

‘We willen niet nog dertig jaar van het verleden’

Subrahmanyam Jaishankar Moslims in India hoeven niet te vrezen dat ze geen gelijke rechten hebben. „We moeten in Kashmir iets doorslaggevends doen.”

India is een land van steeds indrukwekkender cijfers: over zeven jaar heeft het naar schatting de grootste bevolking ter wereld en kan het Japans plek hebben ingenomen als derde economie. Reden voor Nederland flink te investeren in de relaties: de handelsmissie die onlangs meereisde naar New Delhi voor een staatsbezoek van de koning sloot voor 650 miljoen euro aan contracten. Premier Modi wil het land zo snel mogelijk moderniseren: de armoede uitbannen, een digitale revolutie, een ambitieus ruimteprogramma.

Maar twee oeroude kwesties domineerden de laatste maanden het nieuws over India: Kashmir en Ayodhya. Deze zomer besloot Modi om de autonome status van de betwiste regio Kashmir, waar vooral moslims wonen, in te trekken. En zaterdag oordeelde het Hooggerechtshof dat in Ayodhya, waarover hindoes en moslims al decennia in conflict zijn, een tempel moet komen, geen moskee. Beide aankondigingen gingen gepaard met zeer strikte veiligheidsmaatregelen. Zo werden in Kashmir 4.000 mensen preventief vastgezet.

De kwesties dragen bij aan het sentiment onder de moslimminderheid (200 miljoen) dat in de seculiere, pluralistische staat India hindoes tegenwoordig de bovenhand hebben. Maar daar is niets van waar, zegt minister van Buitenlandse Zaken Subrahmanyam Jaishankar, deze week op bezoek in Den Haag. „Soms zou ik willen dat mensen onze instituties iets meer op waarde schatten”, zegt hij in een interview in het Hilton.

Wat kan de regering doen om moslims na de uitspraak over Ayodhya gerust te stellen dat zij gelijke rechten hebben?

„Heeft u de duizend pagina’s van de uitspraak gelezen? Een buitengewoon fijnzinnig oordeel, waarin ook deze zorg wordt besproken. Er staat dat alle gemeenschappen ervan verzekerd moeten zijn dat zij een plaats hebben. Dus die zorg is niet nodig. En zie: het is nu enkele dagen later en als je afgaat op de reacties, denk ik dat de meeste mensen dit eerlijk vinden.”

De overheid heeft vooraf veel mensen preventief vastgezet en samenscholingsverboden ingesteld.

„Ik vind dat een van de fundamentele verantwoordelijkheden voor een overheid. Ik heb liever preventieve detenties en geen geweld, dan zelfgenoegzaam zijn met ongelukken tot gevolg. Soms moeten er maatregelen getroffen worden voor de openbare orde. Dat is niet alleen gerechtvaardigd, maar soms ook echt nodig.

„Ik ben blij dat een belangrijke kwestie eerlijk is opgelost. We hebben veel vertrouwen in de kracht van onze instituties. Zie hoeveel verkiezingsuitslagen in de wereld een bron van conflict worden. In India houden we al zeventig jaar buitengewoon eerlijke verkiezingen.”

Hoe is de situatie nu in Kashmir?

„Ik hoor dat het normale leven geleidelijk aan weer zijn loop neemt. Winkels zijn open, mensen zijn weer op straat. Er waren hier veel strengere maatregelen nodig dan in Ayodhya, wegens het terrorisme dat van over de grens komt [uit Pakistan]. We hebben het telefoon- en internetverkeer stilgelegd, omdat we niet wilden dat mensen met slechte bedoelingen konden communiceren. Nu zijn de telefoonlijnen weer open. Het internet is nog niet helemaal hersteld, omdat militanten tijdens eerdere zeer gewelddadige periodes sociale media gebruikten voor radicalisering en het mobiliseren van massa’s.”

Volgens berichten in de media zijn mensen juist bang om hun huis uit te komen. Ook nu de maatregelen zijn versoepeld, durven ze niet te geloven dat ze veilig zijn.

„Ik denk dat ze ook bang zijn voor intimidatie door de militanten, die posters ophangen waarop ze mensen bedreigen zodat ze niet naar school gaan en hun winkels dicht laten.”

Denkt u niet dat de woede over de restricties nog lang zal aanhouden, ook als ze weer zijn ingetrokken?

„Stel je voor dat we dit niet hadden gedaan. In 2016 lieten we toe dat mensen – wat zij noemden – politieke bijeenkomsten hielden. Er volgde een piek in het geweld. Dit soort bijeenkomsten wordt vaak misbruikt door terroristen en separatisten. In de strijd in Kashmir zijn in dertig jaar tijd 40.000 levens verloren. De situatie is uniek doordat zij wordt gevoed door het bewust terroristische beleid van het buurland [Pakistan].”

Maar denkt u niet dat de onvrede over het eind van de autonomie hoe dan ook een keer naar buiten komt?

„Het grondwetsartikel waarin die autonomie was opgenomen was tijdelijk, het moest een keer veranderen. Daarnaast was de regering ervan overtuigd dat het artikel niet goed was voor de mensen in Kashmir, dat het ontwikkeling in de weg stond. Het is nu aan ons om ervoor te zorgen dat de beloofde ontwikkeling er ook echt komt. Als ik in Kashmir zou wonen en mijn leven in een of twee jaar tijd zou zien verbeteren, dan zou ik maar één conclusie trekken.”

Welvaart en autonomie zijn twee verschillende dingen.

„Denkt u nu echt dat de mensen ook in de komende dertig jaar 40.000 doden willen? We betreden het moderne tijdperk van digitalisering, talentontwikkeling, globalisering. Moeten we dan deze middeleeuwse situatie behouden? We willen niet nog dertig jaar van het verleden. We moeten iets doorslaggevends doen.”

Onlangs bezochten 27 overwegend rechtse en ‘ver-rechtse’ Europarlementariërs Kashmir, terwijl de Indiase oppositie en de meeste journalisten geen toegang krijgen. Hoe vindt die selectie plaats?

„De parlementariërs wilden met eigen ogen zien hoe het eraan toeging. Ik heb ze ontmoet, ze kwamen zonder vooropgezette mening. We deden wat we met elke groep onbevooroordeelde mensen doen, op elk moment, namelijk onze mening geven en hen zelf laten gaan kijken.”

Dus een groep linkse Europarlementariërs zou ook toegang krijgen?

„Veel zou afhangen van het doel van het bezoek. Als een groep mensen Kashmir wil bezoeken zonder vooroordelen, zouden we geen ‘nee’ zeggen. Wij zijn een zeer pluralistisch land, zowel sociaal als politiek gezien.”