Reportage

Ik had die bewering over Cruijff zo niet moeten opschrijven, zegt de biograaf nu

Kort geding De beschuldiging van zelfverrijking door de in 2016 overleden voetballer Johan Cruijff maakte deze week veel reacties los. Het kort geding nam vrijdagmiddag een bijzondere wending.

Auke Kok overhandigt het eerste exemplaar van Johan Cruijff, de biografie aan Leo Happe, een jeugdvriend van Cruijff.
Auke Kok overhandigt het eerste exemplaar van Johan Cruijff, de biografie aan Leo Happe, een jeugdvriend van Cruijff. Evert Elzinga/ANP

Een biografie over het leven van Johan Cruijff mag in de boekhandels blijven liggen – mits voorzien van een inlegvel met rectificatie. Dat is de uitkomst van een kort geding dat de Johan Cruyff Foundation heeft aangespannen tegen biograaf Auke Kok. In zijn vrijdag verschenen boek staat dat Cruijff jaarlijks één miljoen euro ontving van het naar hem vernoemde fonds dat zich inzet voor kwetsbare kinderen. De passage is onrechtmatig en schadelijk voor de reputatie van Cruijff en zijn stichting, heeft de voorzieningenrechter bepaald. De rechter ging niet mee in de eis van de Cruyff Foundation om alle 65.000 gedrukte exemplaren uit de handel te halen, omdat dit uitgeverij Overamstel op te hoge kosten zou jagen.

De beschuldiging van zelfverrijking door de man die velen zien als Nederlands grootste voetballer aller tijden maakte deze week veel reacties los. Het kort geding nam vrijdagmiddag een bijzondere wending. In eerste instantie betoogde de advocaat van biograaf Kok en zijn uitgever dat de gewraakte passage onder de vrijheid van meningsuiting zou vallen. Na het opsommen van alle prijzen en nominaties die de journalist in het verleden ten deel waren gevallen, zei de advocaat dat een rectificatie niet op zijn plaats is. Kok zou „zeer terughoudend” hebben bericht over de kwestie. „Hij heeft er in de ruim zeshonderd bladzijden welgeteld één zinnetje aan gewijd.” Ook het feit dat Kok de beschuldiging niet kan staven en de stichting niet om een reactie heeft gevraagd, is volgens de verdediging niet van belang. „Op journalisten rust niet de plicht om te bewijzen dat verdachtmakingen waar zijn.”

Maar toen de rechter met Kok zelf in gesprek ging, veranderde de teneur volledig. Was het nou wel zo handig, vroeg de rechter, om geen wederhoor te plegen? Nee, erkende Kok: „Als ik toen had geweten wat ik nu weet, had die zin daar niet gestaan.”

De rechter: „Wat had daar dan gestaan?”

Lees ook de recensie van de nieuwe biografie van Cruijff: Vergeleken met voetbal was al het andere bijzaak in het leven van Johan Cruijff

Kok: „Misschien wel niks.”

Hij had de gewraakte zin gewoon anders gelezen, legde de auteur uit. Dat Cruijff miljoenen van zijn eigen fonds zou ontvangen, leek hem „geen schande”, maar paste juist bij het beeld dat hij al had van de ex-voetballer Cruijff: dat van „een weldoener die ook aan zichzelf is blijven denken”.

Twijfelen

Nadat de bestuurder van de Cruyff Foundation Carole Thate in tranen uitbarstte omdat de beschuldiging Cruijff zijn familie veel verdriet heeft bezorgd, trok Kok het boetekleed volledig aan. Hij vond het allemaal „heel naar en vervelend” en is bereid het in het openbaar recht te zetten.

„Dan valt er dus iets recht te zetten?” zei de rechter.

Kok: „Dat ik het niet zo had moeten opschrijven.”

De rechter: „Omdat het niet waar is, of omdat u het niet kunt bewijzen?” 

Kok: „Na deze hele toestand heb ik andere mensen gebeld. Je begint dan toch te twijfelen. Die mensen zeiden: die betalingen zouden ook zomaar te maken kunnen hebben met Cruijffs ambassadeurschap van de Postcodeloterij. Dus het ging niet via de stichting.”

De rechter: „U bent gaan twijfelen aan de waarheid van wat u heeft opgeschreven?”

„Nou... Ja.”

De rechter weet genoeg. „Iedereen opgekrast.” Een krap half uurtje later besluit hij tot de rectificatie. Het publiceren over misstanden is belangrijk, benadrukt de rechter, maar moet wel zorgvuldig gebeuren. In dit geval is niet aan goede journalistieke beginselen voldaan. „Wie een ernstige beschuldiging doet, moet extra op zijn tellen passen.”