Hoe Richard de Mos het mes aan drie kanten liet snijden

Den Haag De Haagse ex-wethouder Richard de Mos blijkt zich ook te hebben bemoeid met de bestemming van panden – buiten zijn portefeuille.

Gebouw De Schilde in Den Haag. Deze oude Philipsfabriek, eigendom van de gemeente, speelt een rol in het onderzoek naar oud-wethouder De Mos.
Gebouw De Schilde in Den Haag. Deze oude Philipsfabriek, eigendom van de gemeente, speelt een rol in het onderzoek naar oud-wethouder De Mos. Foto Najib Nafid

Een bierbrouwer, een koffiebrander en een paddestoelenteler: ze zijn dit voorjaar nog maar net verhuisd naar De Schilde, een oude Philips-fabriek in Den Haag, of hun overbuurman meldt zich.

„Aangenaam, Atilla Akyol van zalencentrum Opera.” Hij haalt een meetlint uit zijn jaszak. Akyol komt het pand „opmeten” om een nieuwe indeling te maken. De Turks-Nederlandse horecaman heeft plannen met het gebouw.

Vanuit zijn kantoor op de 22ste verdieping van de Waldo Tower kijkt projectontwikkelaar Michel Zaadhof uit op De Schilde, 400 meter verderop. Hij is al sinds de middelbare school bevriend met Atilla Akyol. De Schilde is een gebouw met potentie, vindt ook Zaadhof.

Ze komen elkaar tegen in de fractiekamer van de lokale partij Groep de Mos in het Haagse stadhuis. Akyol en Zaadhof sparren daar – op onregelmatige basis – met Richard de Mos. Hij is sinds een glansrijke verkiezingsoverwinning in 2018 locoburgemeester en wethouder Economische Zaken en Sport. Het gezelschap noemt zich „de klankbordgroep” en bespreekt met De Mos de toekomst van de stad.

Eén van de locaties die ter sprake komt is De Schilde, de oude Philipsfabriek. Dat pand is eigendom van de gemeente en staat grotendeels leeg sinds het faillissement van het aldaar gevestigde initiatief Urban Farmers. Ondanks tonnen aan subsidie en een speciale, op het dak gebouwde kas, sneuvelde deze aaibare poging van de gemeente om aan stadslandbouw te doen in 2018.

Lees ook: De verstrengelde belangen van Richard de Mos

Als de bierbrouwer, koffiebrander en paddenstoelenteler inschikken is er volop ruimte voor nieuwe plannen.

Wat nou als De Schilde wordt verkocht aan projectontwikkelaar Zaadhof, met Akyol als partner of huurder? Dan kan Akyol in De Schilde behalve horeca ook Oost-Europese arbeidsmigranten huisvesten. Want die moeten nodig weg bij sportcentrum De Uithof waar Eugène de la Croix – ook lid van de klankbordgroep en een financier van de Groep de Mos – liever een toeristische attractie ziet.

Zo laat je een mes aan drie kanten snijden. En de stad wordt er beter van.

Dan komt Krikke binnen

Dinsdag 1 oktober 2019. De wethouders zitten klaar in het stadhuis voor de wekelijkse collegevergadering, maar Richard de Mos en zijn partijgenoot Rachid Guernaoui (wethouder van Financiën, Integratie en Stadsdelen) zijn er nog niet. Burgemeester Pauline Krikke evenmin. Ze heeft spoedoverleg met de officier van justitie en de politie. Het verbaast niemand – het Malieveld staat vol boze, toeterende boeren.

Dan komt Krikke binnen. De kamers van de twee wethouders van de Groep de Mos en de bureaus van enkele ambtenaren worden doorzocht door de rijksrecherche, vertelt ze. Bijna gelijktijdig meldt het Openbaar Ministerie in een persbericht dat De Mos en Guernaoui worden verdacht van „ambtelijke corruptie, omkoping en schending van ambtsgeheim”. Zo zou De Mos onder meer tegen betaling horecavergunningen hebben geregeld voor Atilla Akyol.

Dat komt hard binnen. De collegeleden hebben zich in de anderhalf jaar dat De Mos als wethouder rondliep wel eens verbaasd over zijn onorthodoxe manier van politiek bedrijven, over ondernemers van divers pluimage die in zijn kielzog het stadhuis binnen liepen en over het feit dat hij losjes omging met vertrouwelijke stukken. Maar een doorzoeking van het stadhuis, en zulke zware verdenkingen?

In de weken die volgen stormt het in het stadhuis. De wethouders De Mos en Guernaoui moeten opstappen. In een stretched limousine komen ze lachend hun ontslag indienen.

Hun portefeuilles worden verdeeld onder de achtergebleven wethouders. Zo krijgt wethouder Saskia Bruines (D66) economie en haar collega Kavita Parbhudayal (VVD) sport.

Het zijn beleidsterreinen waarop De Mos grote activiteit aan de dag blijkt te hebben gelegd. Ambtenaren vertellen de overgebleven wethouders wat ze anderhalf jaar lang hebben meegemaakt. Ook melden zich kroegbazen en andere ondernemers op het stadhuis aan wie De Mos toezeggingen heeft gedaan, zonder ruggespraak met de ambtenarij of collega-bestuurders.

Zo maakt verbazing plaats voor achterdocht. Op basis van ambtelijke en politieke signalen – en gesteund door puinruimer en interim-burgemeester Johan Remkes – laat wethouder Bruines de meest in het oog springende activiteiten van Richard de Mos inventariseren.

Amerikaanse ambassade

Volgens bronnen in het stadhuis blijkt dat De Mos veel meer regelde dan horeca-vergunningen voor Attila Akyol, lid en eveneens financier van zijn partij. De Mos blijkt zich óók bemoeid te hebben met panden en bouwplannen, binnen en buiten zijn portefeuille – zoals de toekomstige bestemming van de voormalige Amerikaanse ambassade, waar een Eschermuseum moet komen.

Ambtenaren verdiepen zich ook in de rol van De Mos bij de voorgenomen overdracht van bedrijfsverzamelgebouw De Schilde aan leden van zijn klankbordgroep. Uit gegevens die NRC bij de gemeente heeft opgevraagd, blijkt dat De Mos in dit dossier rommelde in de portefeuille van collega-wethouder Liesbeth van Tongeren (Duurzaamheid, GroenLinks). Zij ging over dat pand en over de toekomst ervan. Achter haar rug blijkt De Mos in september 2018 het plan van Atilla Akyol om arbeidsmigranten te huisvesten in De Schilde, persoonlijk bij ambtenaren neergelegd te hebben.

Een andere Haagse horeca-ondernemer doet in dezelfde periode een bod van drie miljoen euro op het pand, maar hij krijgt op 30 november 2018 te horen dat zijn bod is afgewezen.

Op 20 maart 2019 spreken Akyol en Michel Zaadhof met gemeenteambtenaren over hun businessplan short stay. Zaadhof is directeur van de Haagse bedrijven UrbanMade en NU Projectontwikkeling. Op 25 maart 2019 gaat het plan het adviestraject in bij de gemeente. Vier dagen later wordt Michel Zaadhof bestuurslid bij de partij van De Mos.

De banden van De Mos met UrbanMade en NU Projectontwikkeling zijn warm. Als NU, het bedrijf van onder meer Edwin Jansen (oud-manager van zangeres Anouk) en vastgoedman Dennis Buis uitpakt met een groot feest ter ere van een geslaagd bouwproject, geeft De Mos een speech. Samen met collega-wethouder Guernaoui en een schare bekende Haagse artiesten en vastgoedmannen wordt geproost op het succes van de onderneming in Den Haag.

Intussen zet De Mos zijn collega Liesbeth van Tongeren onder druk, melden stadhuisbronnen. Ze moet het pand De Schilde uit haar portefeuille halen en aan hem overdragen. Uit gemeente-documenten blijkt dat De Mos op 16 juli 2019 inderdaad verantwoordelijk wordt voor het pand, waarna het college van B en W op 10 september 2019 achteloos instemt met een verkoop.

Maar voordat de deal rond is, staat de rijksrecherche op de stoep bij De Mos en Akyol. Zaadhof krijgt geen bezoek. Hij is „geen verdachte” zegt hij desgevraagd. Zaadhof beseft wel direct dat dit problemen gaat opleveren. Op 3 oktober 2019, drie dagen na de inval, mailt de projectontwikkelaar aan de gemeente dat hij zijn handen aftrekt van De Schilde, gezien alle „commotie”.

‘Niets aan de hand’

De Mos, Akyol en Zaadhof vinden de kwestie rond De Schilde zwaar overtrokken. De ex-wethouder houdt het, bij monde van zijn advocaat, op een algemene ontkenning van álle beschuldigingen.

Lees ook: Richard de Mos, koning duurzaamheid

Michel Zaadhof zegt dat hij slechts betrokken was bij „verkenningen” rond het gebouw. „We hebben meegekeken. Ik wil het niet kleiner maken dan het is, maar dit is wat er is gebeurd. In de media lees ik dat er een verband wordt gelegd met de mogelijke corruptie-affaire, maar daar is volgens mij in de verste verte geen sprake van. Wethouder De Mos is er wat mij betreft nooit bij betrokken geweest. Ik wil hier ver van blijven. Ik had een minimale rol. Daar wil ik het bij laten.”

Atilla Akyol laat weten dat hij hoopt de onthullingen over De Schilde niet leiden tot „insinuaties” over zijn „relatie met Groep de Mos”. Volgens de horeca-ondernemer zag hij dat het pand „bij hem aan de overkant” met leegstand kampte. Hij wilde er een restaurant beginnen. Het was „de gemeente” die hem vroeg om ook arbeidsmigranten te huisvesten, want die moesten weg bij sportcomplex De Uithof. Het was dezelfde gemeente die Zaadhof benaderde om „mee te denken”, schrijft Akyol.

„De gemeente heeft Michel Zaadhof niet gevraagd mee te denken”, reageert een gemeente-woordvoerder.

Wilde Den Haag dat Akyol en Zaadhof arbeidsmigranten huisvesten?

„Nee, de gemeente heeft niet gevraagd om arbeidsmigranten te huisvesten.”

De rijksrecherche doet onderzoek naar De Schilde. Begin deze week zijn de eerste getuigen gehoord.

Reageren? onderzoek@nrc.nl