Donner: vergoed gedupeerde ouders

Toeslagenaffaire Door de „vooringenomen houding” van de fiscus verloren veel ouders hun toeslag, oordeelt een commissie. „De rekening is fors.”

Ouders die ten onrechte hun kinderopvangtoeslag verloren, zullen worden gecompenseerd.
Ouders die ten onrechte hun kinderopvangtoeslag verloren, zullen worden gecompenseerd. Foto Kees van de Veen

Honderden gezinnen die zijn gedupeerd in de zogenoemde toeslagenaffaire rond een gastouderbureau in Eindhoven, moeten een ruimhartige financiële compensatie van de overheid krijgen. De Belastingdienst heeft hen te streng aangepakt nadat hun kinderopvangtoeslag vanwege vermoedens van fraude in 2014 was stopgezet. Dat stelt een adviescommissie onder leiding van oud-minister Piet Hein Donner (CDA) die de kwestie in opdracht van staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) onderzocht.

„De rekening zal fors zijn”, zei Donner bij de presentatie van zijn voorlopige rapport – er volgt dit jaar nog een eindadvies dat ook over andere toeslagdossiers gaat waarbij de Belastingdienst mogelijk een te rigoureuze fraudeaanpak heeft gehanteerd. En hoewel Donner niet naar alle individuele dossiers heeft gekeken, vermoedt hij dat het „eerder om duizenden dan honderden gevallen” gaat, waarbij ouders door de Belastingdienst in toeslagenkwesties zijn gedupeerd.

Het besluit van de Belastingdienst om in 2014 het voorschot op de kinderopvangtoeslag stil te zetten, leidde tot „een financiële nachtmerrie” voor sommige van de circa driehonderd gedupeerde gezinnen. Zij moesten soms tienduizenden euro’s terugbetalen. „Welgemeende excuses volstaan niet”, concludeert de commissie. De fiscus moet de onterecht ingetrokken toeslagen terugbetalen en de ouders compenseren voor materiële schade; een kwart van het misgelopen bedrag. Ook geleden immateriële schade – stress, ongemak en onzekerheid – en juridische kosten moeten vergoed worden.

Nauwelijks ontsnappen

Donner neemt het de Belastingdienst vooral kwalijk dat er bij de beoordeling van de aanspraken op kinderopvangtoeslag, of van bezwaarprocedures na weigering daarvan, sprake was van „een structureel vooringenomen houding”. De betrokken ouders werden volgens de commissie „vanaf het begin gezien en behandeld als vermoedelijke fraudeurs, hoewel hun persoonlijk handelen daar geen aanleiding voor gaf”. Ouders konden nauwelijks ontsnappen aan de „zero-tolerance-aanpak” van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst en het speciaal op fraudeopsporing gericht Combiteam Aanpak Facilitators (CAF). Ambtenaren grepen „ook maar de geringste tekortkomingen” in de administratie van de ouders aan om de kinderopvangtoeslag in te trekken.

Bezwaarprocedures duurden vervolgens lang en gedupeerden kregen zelden gelijk, stelt de commissie-Donner. „Ouders kregen geen duidelijke informatie over wat er van hen werd verwacht en kregen geen kans om onregelmatigheden te herstellen.”

Fraudegericht beleid

Deze rigoureuze werkwijze werd volgens Donner gevoed door het „een politiek en bestuurlijk klimaat waarin fraudebestrijding voorop stond”. In 2014 kwam toenmalig staatssecretaris Frans Weekers (VVD) in grote problemen bij de zogeheten Bulgarenfraude, waarbij Oost-Europese bendes sjoemelden met toeslagen in Nederland. De Tweede Kamer eiste daarna een strengere aanpak.

Lees ook: Somber en blut door fouten met kinderopvangtoeslag

Staatssecretaris Snel erkende deze zomer dat de Belastingdienst inderdaad onrechtmatig handelde en maakte excuses voor fouten. Hij vroeg daarna om advies over een passende oplossing voor de betrokken ouders. Vrijdagmiddag zal hij tijdens een persconferentie komen met een reactie op het advies.

Voorzitter Donner zei te hopen dat de staatssecretaris zo snel mogelijk „gevolg zal geven aan onze aanwijzingen” en niet wacht op andere onderzoeken die nog naar het stelsel van fiscale toeslagen lopen. Naast Donner doet ook de Auditdienst Rijk onderzoek naar alle zogeheten CAF-zaken waarbij mogelijk sprake is van het onterecht stopzetten en invorderen van toeslagen. Eerder deze week kwam een ambtelijke adviescommissie met aanbevelingen voor een nieuwe wijze van inkomensondersteuning. Ook daarvan verschijnt later nog een eindrapport.