De importheffing op buitenlands afval gaat door

Broeikasgas De maatregel moet helpen de CO2-uitstoot in Nederland met ingang van volgend jaar te verlagen. Voor het klimaat kan het echter nadelig uitpakken.

Installatie van afvalbedrijf AVR in Duiven.
Installatie van afvalbedrijf AVR in Duiven. Foto Bram Petraeus

De invoering van een importheffing op buitenlands afval gaat door, hoewel die maatregel negatief kan uitpakken voor het klimaat. De maatregel is onderdeel van het Belastingplan 2020, dat donderdagavond is aangenomen door de Tweede Kamer. De Eerste Kamer moet nog wel instemmen.

Nederlandse afvalverbranders halen een kwart van hun afval uit het buitenland, met name uit het Verenigd Koninkrijk. Tot nu toe kon buitenlands afval belastingvrij in Nederland verbrand worden, in tegenstelling tot afval uit eigen land. Aan die vrijstelling komt na de jaarwisseling een einde.

De ingreep is gedaan om de CO2-uitstoot in Nederland te verlagen, vanwege het Urgenda-vonnis. Om aan die rechterlijke uitspraak te voldoen, moet in 2020 de Nederlandse uitstoot van broeikasgas 23 miljoen ton minder zijn dan in 2018.

Effect ‘niet duidelijk’

De heffing vermindert volgens het kabinet de uitstoot van CO2 met 0,2 miljoen ton, omdat de afvalovens minder afval gaan verbranden. Het kabinet baseert zich op berekeningen van Rijkswaterstaat en onderzoeksbureau CE Delft. Het Planbureau voor de Leefomgeving schreef echter dat het effect van de heffing „niet duidelijk” is, omdat onvoorspelbaar is hoe de markt reageert.

De maatregel zal de CO2-uitstoot in het buitenland bovendien verhogen, voorzien onderzoekers. Landen zoals het Verenigd Koninkrijk hebben op dit moment te weinig afvalovens, waardoor daar meer afval naar de vuilnisbelt gaat als het niet geëxporteerd wordt. Uit vuilnis dat ligt te rotten komt veel broeikasgas vrij. CE Delft concludeerde dat het totale effect van de maatregel op het klimaat „negatief tot nul” zal zijn. Op langere termijn kan de ingreep wel leiden tot meer recycling in het buitenland.

Lees ook: Beperking invoer Brits afval werkt als klimaatmaatregel ‘averechts’

Minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) en de afvalsector zijn nog wel in gesprek over een alternatief plan om CO2 te besparen.

In het Belastingplan 2020 wordt ook een begin gemaakt met de uitvoering van het klimaatakkoord voor 2030. Zo gaat de belasting op aardgas omhoog, en gaan vooral bedrijven meer Opslag Duurzame Energie (ODE) betalen. Uit de opbrengst van deze heffing (volgend jaar naar verwachting 2,4 miljard euro) worden subsidies betaald voor duurzame energie en CO2-reductie.

Tuinbouw

Tot nu toe betaalden bedrijven de helft van de ODE; dat wordt twee derde. Dat leidde de afgelopen weken tot onrust in vooral de tuinbouwsector, omdat tuinders vaak in een belastingschijf vallen die flink meer ODE op stroom gaat betalen.

De ODE-verhoging zou in de glastuinbouwsector zelfs averechts kunnen werken, zei staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66). Tuinders hoeven niet per se stroom in te kopen, omdat ze ook hun eigen stroom kunnen opwekken met een speciale ketel op aardgas (een WKK, warmte-kracht-koppeling). Die WKK’s zijn helemaal vrijgesteld van energiebelasting of ODE. „Daarom kan er ook een prikkel ontstaan om juist meer elektriciteit via de WKK te produceren”, zei Snel. In het klimaatakkoord is juist afgesproken dat de elektriciteitsproductie met WKK’s omlaag moet.

De staatssecretaris zegde de Kamer toe om dat in de gaten te houden, en om de glastuinbouwers betere toegang te geven tot de rijkssubsidies voor verduurzaming. Volgens Snel wordt er onder meer gekeken naar subsidies voor tuinders om ledlampen te kopen, en om aangesloten te worden op een warmtenet.

Lees ook: De tuinder wil duurzamer, maar het gas is te goedkoop