Premier Johnson, op campagne in Noord-Ierland, helpt voor de foto even bij de kwaliteitscontrole in een chipsfabriek in County Armagh.

Foto Daniel Leal-Olivas/REUTERS

Interview

‘Nog nooit was het zo moeilijk een prognose te doen’

Verkiezingen VK De campagne voor de verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk, op 12 december, wordt gekenmerkt door landelijk breed uitgemeten relletjes. Maar volgens de Britse peilingenexpert Robert Hayward zijn dit „de meest lokale Lagerhuisverkiezingen ooit”.

Beoefenaars van psefologie, de wetenschap van het analyseren van verkiezingspeilingen, zijn geen waarzeggers. Ze kunnen hun spreadsheets met electorale, demografische en geografische gegevens niet lezen als tarotkaarten die de toekomst voorspellen. Al zeker niet in de onstuimige aanloop naar de Britse stembusgang volgende maand.

Vraag Robert Hayward, een Britse peilingengoeroe, dus niet of premier Boris Johnson op 12 december om tien uur ’s avonds aan de champagne kan als de stembussen sluiten en de BBC met een gezaghebbende exitpoll komt. „Ik volg en analyseer al dertig jaar verkiezingen en nooit is het zo moeilijk geweest een prognose te doen over de uitslag.”

„Dit zijn de meest lokale Lagerhuisverkiezingen ooit”, zegt Hayward (70), die van 1983 tot 1992 volksvertegenwoordiger was voor de Conservatieven en nu een Lord in het Hogerhuis.

Hayward wijst op het kiesstelsel, waar partijen in 650 districten knokken om hun kandidaat first past the post te krijgen. De politicus met de meeste stemmen, zelfs al is dat geen absolute meerderheid, mag zichzelf Lagerhuislid noemen. De verliezers druipen af. „Meer dan tevoren heeft elke race zijn eigen dynamiek. Ik raak geïrriteerd als mensen deze verkiezingen reduceren tot een quasi-referendum over de Brexit. Bij verkiezingen is de overweging nooit zwart-wit.”

Get Brexit Done’ is wel de mantra van Boris Johnson.

„De mensen die in 2016 de succesvolle campagne van Vote Leave runden, hebben bij de Tories nu grote invloed. Johnson was een boegbeeld van die campagne, zijn adviseur Dominic Cummings was de strateeg. Zij zien deze verkiezingen inderdaad te veel als een nieuw referendum.”

Waar merkt u aan dat het genuanceerder ligt?

„Kijk naar de trend in de peilingen. De Conservatieven en Labour stijgen en de Liberal Democrats niet. Er zijn kiezers die doorgaans op de Tories stemmen maar tegen de Brexit zijn en toch Boris Johnson niet in de steek laten. Er zijn Remainers die in het verleden Labour stemden, die Corbyn niet zien zitten, maar die niet overstappen naar de LibDems. Als lid blijven van de EU van doorslaggevend belang was, zou je verwachten dat de LibDems, die de Brexit willen afstellen, stijgen.”

Hoe groot is de invloed van de Brexit Party van Nigel Farage?

„De keuze van Farage niet mee te doen in de 317 kiesdistricten momenteel in handen van Conservatieven, creëert ongelijkheden in gelijksoortige kiesdistricten. Neem het gebied rondom Manchester. De Conservatieven hoeven zich geen zorgen te maken dat een kandidaat van de Brexit Party stemmen afsnoept in kiesdistricten als Hazel Grove en Cheadle, daar verdedigt een Tory zijn zetel. In High Peak, naast de deur, doet de Brexit Party wel mee. Daar won Labour-politicus Ruth George in 2017 met 4 procent verschil van Tory Andrew Bingham. Daar gaat de Brexit Party zeker een rol van betekenis spelen.”

Is Farage dan een grotere kopzorg voor Labour of de Tories?

„Ik denk dat in het midden en het noorden van het land, zoals in High Peak, de Brexit Party een probleem is voor Labour. Er wonen kiezers, overwegend wit, nu nog of vroeger werkzaam in fabrieken, die nooit van hun leven Tory zullen stemmen. Dat zit niet in hun bloed. Maar ze voelen zich in de steek gelaten door Labour. Ik denk dat zij Farage en de zijnen zien als een gateway-partij, de eerste verleiding die hen losweekt van Labour.”

Zou Labour baat bij hebben bij een meer uitgesproken Brexit-standpunt?

„Het partijstandpunt is een nieuwe Brexit-deal te onderhandelen en die dan voor te leggen aan kiezers in een referendum. Ik zie dat als het hoogst haalbare compromis, gezien de verdeeldheid. De partij wordt bestuurd door de Londense flank, politici als Keir Starmer en Emily Thornberry. Zij zullen op campagne kiezers tegenkomen die de Brexit verschrikkelijk vinden en kunnen dus de nadruk leggen op het tweede referendum: kijk, er is een uitweg.

„Tegelijkertijd kan Labour het alleen goed doen in de verkiezingen als de tientallen volksvertegenwoordigers uit het zuiden van Wales en het gebied rondom Birmingham hun zetels behouden. Daar is een meerderheid voor de Brexit. Die politici zullen accentueren dat Labour een nieuwe deal wenst om vooral uit de EU te treden.”

In 2017 stond Labour nog verder achter in de peilingen op Theresa May dan nu op Boris Johnson, maar de partij zou dat gat bijna overbruggen door een bevlogen campagne, geleid door Jeremy Corbyn. Robert Hayward verwacht dat het moeilijk wordt opnieuw Corbynmania te ontketenen. „De vorige keer vielen Conservatieven hem aan met gedateerd materiaal, zoals zijn banden met de IRA. Deze keer kunnen zij wijzen op het antisemitisme bij Labour onder zijn leiderschap. Dat is actueel en relevant. Ik schat dat het plafond voor Corbyn lager ligt”, zegt Hayward.

Tot nu toe gaat de campagne meer over relletjes dan over beleidsplannen. Labour kreeg kritiek omdat de partij een cyberaanval groter zou maken dan die werkelijk was. De Tories hadden het zwaar te verduren omdat Jacob Rees-Mogg ongevoelige uitspraken deed over de brandramp in de Grenfell Tower.

Lees ook: Kamer helpt Nederlanders in het VK met Brexit-noodwet

Er gaat haast geen dag voorbij zonder dat een politieke faux-pas de voorpagina’s siert. Hayward denkt dat dergelijke uitglijders geen gevolgen hebben voor het landelijke beeld, wel voor de strijd in afzonderlijke kiesdistricten. „Neem Rees-Mogg. Die misstap zal de landelijke peilingen niet beïnvloeden. De enige kiezers die zo’n uitspraak wel laten meewegen, zijn bewoners van Kensington, de wijk waar Grenfell Tower staat. Het toeval wil dat Kensington een kiesdistrict is waar de Tories in 2017 met miniem verschil (20 stemmen op een electoraat van 60.000, red.) verloren van Labour. De Tories willen Kensington dolgraag winnen. Zo’n blunder kan dus een Lagerhuiszetel kosten”, zegt Hayward.

„Hetzelfde geldt voor de overstromingen, nu in South Yorkshire. Labour verwijt Johnson traag handelen. De meeste kiezers zullen amper nadenken over dat verwijt, maar in het getroffen gebied is dat een rake boodschap.”

U zegt dat de Brexit en misstappen niet doorslaggevend zijn. Wat dan wel?

Corbyn en Labour willen geld uitgeven, en verkopen dat als een radicale aanpak, maar voeren een klassiek linkse campagne. Ze vallen terug op veilige thema’s als gelijkheid, armoedebestrijding en investeringen in de zorg.

„Johnson en de Conservatieven willen ook veel uitgeven en zeggen dat zij dat op een meer verantwoordelijke manier zullen doen dan Labour. Beide partijen voelen aan dat kiezers investeringen willen, dat austerity, het beleid van bezuinigingen en beperking van overheidsbestedingen, na tien jaar uitgeput is.”