Opinie

VVD’ers die Rutte een mislukte D66’er vinden

Tom-Jan Meeus

Het premierschap van Rutte kent twee kwetsbaarheden. Binnen de VVD heb je altijd een rechterflank gehouden die hem een mislukte D66’er vindt. Te links, te lenig. En in partijen die met hem samenwerken bestaat het besef dat je geen gewaagde deals met hem moet sluiten. Bekijk het lijstje namen dat dit toch deed, en je ziet het stramien: Rutte profiteert, de anderen lijden. Maxime Verhagen (CDA) en Geert Wilders (PVV) in 2010, Agnes Jongerius (FNV) in 2011, Jolande Sap in 2012, Diederik Samsom in 2012: ze staken hun nek uit en vochten daarna, doorgaans vergeefs, tegen de politieke dood.

In het stikstofdossier komen de gevolgen van deze twee kwetsbaarheden samen. Vakministers, ambtenaren en deskundige Kamerleden wezen al in juni, nadat de Raad van State het bestaande stikstofbeleid afwees, de oplossingen aan. Als de stikstofproductie niet werd teruggebracht zou de bouw stilvallen, en dus kwam het antwoord bijna altijd neer op minder hard rijden en, vooral, krimp van de veestapel.

Het betekende dat drie coalitiepartijen – VVD, CDA, CU – met een boze achterban te maken kregen. En dat de VVD de eerste klap moest opvangen: 130 km/uur overdag schrappen kun je vlot invoeren; (warme) sanering van de veestapel kost jaren. Maar de VVD talmde. De partij weet dat de huidige coalitiepartners zo beducht zijn voor grootse deals met Rutte dat die pas tot stand komen als de liberalen de meeste pijn dragen. Zie kinderpardon, CO2-heffing, klimaatakkoord. En na al die flexibiliteit duurde het even voordat alle liberalen het 130 km-besluit aankonden.

Het raakt aan Ruttes tweede kwetsbaarheid: de rechterflank, die nog steeds van hem af wil. Dus daar was oud-Kamerlid en pluimveeondernemer Gert-Jan Oplaat dinsdag weer in Nieuwsuur. „We zijn knettergek om onszelf zo te kwellen en automobilisten en boeren zo te pesten”, zei hij. Woensdag volgde, hoe verrassend, de opening van De Telegraaf: ‘VVD slaat linksaf’.

Onder jongere VVD’ers in Den Haag zag je het ongemak. Maar routiniers hadden dit eerder gezien – bijvoorbeeld rond het VVD-verzet tegen de inkomensafhankelijke zorgpremie (2012).

In feite, zeggen zij, heeft een deel van de partij de nederlaag van Rita Verdonk tegen Rutte in 2006 nooit verteerd. Oplaat was toen ook Verdonk-aanhanger, net als trouwens Bolkestein. Maar veruit de meeste Verdonk-aanhangers hebben allang onderdak gevonden bij Wilders of Baudet, terwijl Rutte zijn partij driemaal op rij de grootste maakte mede dankzij manoeuvres naar het midden. Dus er zullen de komende dagen vast meer boze VVD’ers aandacht krijgen, ook al is relativering van hun belang op zijn plaats.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.