Embryo’s kweken: waar leg je de grens?

Medische ethiek Als het gaat over verruiming van de Embryowet staan liberale en christelijke Kamerleden tegenover elkaar. „Het is een klompje cellen, meer niet.”

Foto Lex van Lieshout

Vraag een liberaal en een christelijk Kamerlid wat een embryo is en je snapt direct waarom er zoveel spanning zit op de politieke discussie over embryo-onderzoek. D66-Kamerlid Pia Dijkstra zegt: „Het is een klompje cellen, meer niet.” Maar voor ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber is een embryo „het begin van een mensenleven en dus beschermwaardig”.

Wetenschappers pleiten al jaren voor verruiming van de Embryowet, om meer onderzoek met embryo’s mogelijk te maken. Maar de huidige coalitie van twee liberale partijen (VVD en D66) en twee christelijke partijen (CDA en ChristenUnie) kon er alleen komen omdat ze de afspraak maakten géén grote veranderingen op medisch-ethisch gebied in te zetten.

Het kabinet besloot wel dat er vijf ‘maatschappelijke dialogen’ komen over dilemma’s rond embryo-onderzoek. Een eerste dialoog, over het aanpassen van het DNA van embryo’s, ging vorige maand van start. Deze vrijdag trapt minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) in Utrecht de tweede dialoog af, over het speciaal kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek.

Lees ook een inventarisatie op basis van gesprekken met vijf Nederlandse wetenschappers: Wat kan verruiming van de Embryowet opleveren?

Voor de bijeenkomst in Utrecht hebben zich online tachtig mensen aangemeld. De verwachting is dat dit vooral experts en vertegenwoordigers van belangen- en patiëntenorganisaties zijn, erkent Maarten Hazewinkel van de organisatie. „Maar we gaan ook nog een groot onderzoek doen onder een representatieve groep van duizend Nederlanders.” Ook bij de andere dialogen probeert het ministerie van Volksgezondheid gewone burgers te bereiken. „Er komen huiskamergesprekken en we denken na over een stand op de Negenmaandenbeurs of Huishoudbeurs”, zegt een woordvoerder.

Het kabinet zette in het regeerakkoord al wel een klein stapje. Bij embryoselectie wordt de mogelijkheid van geslachtskeuze verruimd bij ernstige erfelijke aandoeningen. Jongens hebben bijvoorbeeld 50 procent kans om de onbehandelbare oogziekte LHON te krijgen, terwijl dit voor meisjes 10 procent is. Door middel van embryoselectie kiezen voor een meisje maakt de kans veel kleiner dat het kind later ziek wordt.

Alhoewel de ChristenUnie tegen embryoselectie blijft, vindt Dik-Faber (ChristenUnie) het voorkomen van zeer ernstige aandoeningen zwaarwegend genoeg om deze verruiming te accepteren. Voor Dik-Faber speelt ook mee dat deze embryo’s „in het kader van een kinderwens zijn ontstaan”. Daar zit voor de ChristenUnie het grote verschil met het speciaal kweken van embryo’s voor onderzoek. „Puur voor onderzoek menselijk leven creëren om het daarna weer te vernietigen vind ik in strijd met de menselijke waardigheid.”

Creëren om te vernietigen

Dik-Faber zegt dat het geloof voor de ChristenUnie natuurlijk een rol speelt. „Vanuit de Bijbel geloof ik dat God de Schepper is van al het leven en dat het daarom beschermwaardig is.” Tegelijkertijd zegt ze dat de ChristenUnie „heel positief tegenover de wetenschap staat”. Dik-Faber vraagt zich alleen af of elke wetenschappelijke ontwikkeling vooruitgang is. „Is het vooruitgang als je menselijk leven creëert om het weer te vernietigen?”

D66 wijst erop dat met het kweken van embryo’s ivf-behandelingen kunnen worden verbeterd en zo „de kwaliteit van leven van kinderen”. „Dat weegt voor ons zwaar”, zegt Dijkstra.

Liberale politici snappen tegelijk de dilemma’s rond embryo-onderzoek. „Waar leggen we de grens? Moet alles kunnen wat wetenschappelijk kan? Veel mensen zijn bezorgd dat we straks designerbaby’s krijgen”, zegt VVD-Kamerlid Ockje Tellegen. Nieuwe technieken moeten daarom alleen gebruikt worden voor het voorkomen van ernstige ziekten, vindt zij. „De VVD is tegen het selecteren van embryo’s op niet-medische gronden. Daar ligt voor ons absoluut de grens, we zijn faliekant tegen het creëren van de perfecte mens.”

De dialogen over embryo-onderzoek moeten volgend jaar worden afgerond. De coalitiepartijen zijn allemaal benieuwd naar de uitkomst, maar of nog deze kabinetsperiode de Embryowet verder wordt verruimd? Dik-Faber (ChristenUnie) denkt dat het „lastig” wordt. „Het kweken van embryo’s voor onderzoek blijft voor ons een brug te ver.” Tellegen (VVD) wil het liefst snel nieuwe stappen zetten, maar vreest dat dit pas in een volgend kabinet lukt. De wetenschap moet dus nog even geduld hebben.