Analyse

Een lelijk pakket dat politiek net haalbaar lijkt

Stikstofmaatregelen Echt blij is niemand, maar premier Rutte rekent op steun voor zijn noodpakket. Het wordt nipt.

Het Tweede Kamerdebat over een snelle oplossing voor de stikstof- en PFAS-problematiek.
Het Tweede Kamerdebat over een snelle oplossing voor de stikstof- en PFAS-problematiek. Foto Bart Maat/ANP

Met de hakken over de sloot haal je de overkant ook. Oppositie van alle kanten, coalitie intern verdeeld, twijfelende juristen en cijferaars: het speelveld van Rutte III in de stikstofcrisis is niet groot. Maar voor het noodpakket dat de bouw moet helpen, lijkt het kabinet voldoende steun op zak te hebben. Nipt.

Het was donderdag aan premier Mark Rutte (VVD) zelf om het lijstje maatregelen – minder hard rijden, minder natuurbescherming, ander veevoer, kust- en dijkversterkingen – te verdedigen tegenover de Tweede Kamer, samen met ministers Carola Schouten (Landbouw, CU), Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66). In de „heftigste crisis” uit zijn premierschap, zoals Rutte de stikstofcrisis had omschreven, moest hij het even zonder de kopstukken van de coalitie stellen.

Dat was eerder in de week nog heel anders geweest. Dinsdag hadden de fractieleiders tot het laatste moment met Rutte en de andere ministers aan tafel gezeten om het hele pakket uit te tekenen. Maar het debat lieten ze liever over aan de specialisten uit hun fracties – een bron van ergernis voor de oppositie. „Dit is chefsache”, zei GroenLinks-leider Jesse Klaver. „Ook voor alle fracties hier in de Kamer.”

Jesse Klaver sprak, net als Geert Wilders, van een wanprestatie

Het liet vooral zien dat de coalitie de confrontatie even moe is. Al ligt er een concreet akkoord, de onderlinge tegenstellingen blijven groot. Terwijl de VVD in het debat bij monde van Mark Harbers pleitte voor een „realistisch” natuurbeleid waarbij sommige natuurgebieden simpelweg „niet te redden” zijn, liet D66-Kamerlid Tjeerd de Groot vallen dat Nederland juist moet streven naar méér beschermd Natura 2000-grondgebied.

En terwijl De Groot vasthield aan zijn duurzame visie op kringlooplandbouw, benadrukte de VVD deze week dat de boer van de toekomst ook best op grote schaal mag produceren.

Twee snelle wetten

Dit soort confrontaties bewaren VVD, CDA, D66 en ChristenUnie liever tot de volgende stap in het stikstofdossier. Nu houden de vier partijen zich uit pragmatisme in. Allemaal willen ze snel werk maken van twee wetten om het pakket aan noodmaatregelen in gang te zetten. Een spoedwet moet de snelheidsverlaging van 130 naar 100 km per uur op rijkswegen binnen enkele weken mogelijk maken, zodat er genoeg ‘stikstofruimte’ is om de bouw van woningen en wegen te compenseren. Voor de versterking van dijken en kusten – beide te groot om van die regeling te profiteren – is nog een extra noodwet nodig.

Steun van de oppositie is noodzakelijk, omdat de coalitie in zowel de Tweede als de Eerste Kamer zijn meerderheid kwijt is. Sinds Wybren van Haga eind september uit de VVD werd gezet en solo verder ging, hebben VVD, CDA, D66 en ChristenUnie nog maar 75 van de 150 Tweede Kamerzetels over.

Van Haga betoonde zich tot nu toe bij stemmingen vaak een officieuze steunpilaar voor de VVD, op één dossier na: stikstof. Op zijn steun hoefde het kabinet nu dan ook niet te rekenen, maakte Van Haga duidelijk. Hij zette de stikstofimpasse weg als „een door onszelf gecreëerde crisis”, de algehele verlaging van de maximumsnelheid vond hij „onnodig generiek”.

Naar rechts hoeft het kabinet sowieso niet te kijken voor steun. Zowel Thierry Baudet (FVD) als Geert Wilders (PVV) wees op de dalende hoeveelheid stikstof van de voorbije decennia. Crisis? Welke crisis? „De Nederlandse natuur floreert”, stelde Baudet. „We hebben de mooiste bossen, de beste stranden, de lekkerste haring, de lekkerste kibbeling.”

„Er is helemaal geen crisis”, vond ook Wilders, wijzend naar de premier in Vak K. „Dáár staat de crisis. Ú bent de crisis van Nederland.”

Lees ook: ‘Stikstofcrisis was niet nodig, Nederland is te voorzichtig’

Uit linkse hoek moest Rutte dan weer de kritiek dulden dat zijn uitruil te laat komt en de natuur niet helpt. „We gaan Nederland langzaam laten rijden om vervolgens ruimte te creëren voor het aanleggen van asfalt dat weer meer stikstof produceert”, zei Frank Futselaar (SP). „Dat is volstrekt contraproductief.” Klaver sprak – net als Wilders – van een ‘wanprestatie’.

Veel blijft ondertussen onduidelijk. Compenseert het kabinet de natuur wel voldoende? En kan in de Randstad daadwerkelijk weer volop gebouwd worden? Experts twijfelen.

Rutte bezit één groot voordeel: een beter pakket ligt er niet. En dus, hoopt hij, komt die politieke steun er toch.