Recensie

Recensie

Een burn-out los je vooral zelf op

Boekbespreking Zelfregie kan helpen om jezelf te behoeden voor een burn-out, zegt bedrijfsarts Peter Ribbens. Maar het collectief mag ook meer doen.

Illustratie Studio NRC/Getty

Ingrid (33) zit als „een dood vogeltje” tegenover haar bedrijfsarts. Tot voor kort kon ze de hele wereld aan: een parttime baan, gelukkig getrouwd, twee kinderen en een rijk verenigingsleven. Maar op haar werk werd ze afgewezen voor een mooie promotie. Vrijwel tegelijkertijd ontstaat er onrust in haar huwelijk. Had haar man nou wel of niet iets met iemand van de tennisclub?

Ingrid piekert, ligt ’s nachts lang wakker, krijgt huilbuien. Thuis en op het werk loopt het stroef. Ineens zit ze in de ziektewet. Zo komt ze terecht bij bedrijfsarts Peter Ribbens (1951).

Hij voert Ingrid op als een van typische praktijkvoorbeelden in zijn boek Stress te lijf met energie, een overzichtelijk zelfhulpboek voor iedereen die kampt met stress- en burn-outklachten, of – beter nog – dat wil voorkomen.

1,3 miljoen met werkstress

Niet geheel toevallig lanceerde Ribbens zijn boek afgelopen dinsdag, tijdens de Week van de Werkstress. Het aantal Nederlandse werknemers met burn-outklachten stijgt al jaren en is inmiddels opgelopen tot bijna 1,3 miljoen, blijkt uit cijfers van onderzoeksorganisatie TNO.

Werkgevers zijn in totaal 2,8 miljard euro kwijt aan verzuimkosten voor mensen die daadwerkelijk uitvallen door werkstress. In 2018 ging het in totaal om 11 miljoen ziektedagen. Een jaar eerder waren dat er nog een miljoen minder.

Een relevant thema dus. Wat ook valt af te meten aan de stapels boeken die over stress, overspannenheid en burn-out de laatste jaren worden geschreven. Alleen de afgelopen maanden verschenen bijvoorbeeld Van uitgeblust naar energiek (Annita Rogier, Boom), Bye Bye Burnout (Mascha Mooy, Business Contact) en Minder moeten, meer leven (Annemiek Leclaire, Ambo Anthos).

Wat voegt Peter Ribbens daaraan toe? Vooral zijn gedegen kennis en praktische aanpak als bedrijfsarts. In Stress te lijf met energie geeft hij een overzichtelijk en realistisch stappenplan om stress te verruilen voor energie. Dankzij dit mooi vormgegeven boek kun je naar de bedrijfsarts zonder dat je met een bedrijfsarts hoeft te praten. Handig voor iemand die preventief aan de slag wil, of voor degene die aanvulling zoekt op de begeleiding van zijn of haar eigen (bedrijfs)arts.

Zelfregie – daar draait het om bij Ribbens. De persoon met een (dreigende) burn-out moet „zelf het heft in handen nemen”. In zijn praktijk merkt hij dat cliënten vaak meer kunnen doen dan ze zelf denken, stelt de bedrijfsarts. Ter ondersteuning van deze zelfregie bedacht Ribbens een ‘stoplichtsysteem’, dat hij uitvoerig uitlegt in het boek.

Samengevat komt het erop neer dat je voor drie facetten van je leven – je werk, jezelf en je privérelaties – regelmatig kijkt of alles nog goed gaat. Staat het ‘stoplicht’ op groen, dan kun je verder. Staan één of meerdere stoplichten op oranje of rood, dan is het tijd om te stoppen en „de balans te herstellen”.

Het geval Henk

Ribbens geeft in zijn boek diverse schema’s en oefeningen om te bepalen op welke kleur jouw stoplicht staat. Hij helpt je ook om scherper te zien welke aspecten op het werk of thuis voor stress zorgen.

Hij beschrijft bijvoorbeeld de casus van Henk, kwaliteitsmanager bij een drukkerij. Henk is erg betrokken bij zijn werk, maar in de loop van de jaren zijn er steeds meer klusjes bijgekomen. Henk moet zich constant haasten en reageert kribbig op zijn omgeving. Samen met bedrijfsarts Ribbens maakt hij een lijst van al zijn taken en kleurt ze stuk voor stuk in volgens het stoplichtsysteem.

Naast manieren om problemen te ontleden, geeft Ribbens in zijn boek ook veel informatie en adviezen om weer terug naar ‘groen’ te komen. Via verschillende opdrachten kom je tot een persoonlijk plan om stress te verminderen en je energie te verhogen.

In het geval van Henk bespreken ze met zijn werkgever dat hij veel meer doet dan zijn functieomschrijving aangeeft. Onderling wordt besloten welk takenpakket het best bij Henk past en hem de meeste energie geeft. Samen met nog een paar ingrepen kan hij zijn werk weer goed aan en is zijn stoplicht weer „knalgroen”.

Staan je werk, jezelf en je privéleven op ‘oranje’ of ‘rood’? Grijp dan zelf in

Nuttig, maar de sterke focus van Ribbens op eigen regie wekt ook wrevel. Hij noemt wel de wettelijk vastgelegde verantwoordelijkheid van werkgevers om hun personeel te beschermen tegen ongezonde hoeveelheden stress, maar gaat er nauwelijks op in hoe bedrijven dit moeten doen. Nog minder aandacht besteedt hij aan de rol van de overheid in onder meer de flexibilisering van werk en het toestaan van toenemende inkomensongelijkheid – voor veel mensen ook bronnen van stress.

Wel gebruikt Ribbens in zijn inleiding een metafoor die laat zien dat burn-out een collectief probleem is, en geen ‘eigen schuld’. De bedrijfsarts trekt een vergelijking met autorijden: „Net als in ons voertuig staan we in de dagelijkse praktijk bloot aan allerlei risico’s. Bij het verkeer zijn er allerlei veiligheidsmaatregelen getroffen die hebben geleid tot een forse daling van het aantal ongevallen en het aantal verkeersslachtoffers.” Hij stelt ook vast dat er „op onze levensweg” sprake is van „een tegengestelde trend”.

Maar in plaats van een vurig pleidooi voor collectieve maatregelen om het aantal burn-outs te verminderen, volgt het advies van Ribbens om aan „goede zelfregie” te doen. Alsof je iemand adviseert een autogordel te dragen zonder aandacht te besteden aan het feit dat op jouw werk geen maximumsnelheid geldt en er nergens stoplichten staan.

Nadruk op zelfregie

Stress te lijf is dan ook niet voor wie de behoefte voelt om tegen het systeem te schoppen. Die zijn beter uit bij het eerder dit jaar verschenen Zelfverwoestingsboek van Marian Donner. Zij stelt dat zelfhulpboeken vooral helpen om de prestatiemaatschappij in stand te houden. En wie wil inzoomen op de mogelijkheden voor werkgevers om die cultuur te veranderen, heeft meer aan het eerder genoemde Bye Bye Burnout.

Het boek van Ribbens is voor mensen die er zelf alles aan willen doen om (weer) goed in hun vel te zitten, ongeacht de verantwoordelijkheid van anderen voor hun stress. De nadruk van de bedrijfsarts op zelfregie is bovendien een erkenning van de realiteit dat hij de „vele mensen die met spanningsklachten op consult kwamen” niet voldoende tijd kon geven. De oplossing: zet de patiënt zelf aan de slag, met de bedrijfsarts en anderen ter ondersteuning.

Het boek van Ribbens is bedoeld om te helpen. Het is toe te juichen dat deze bevlogen bedrijfsarts de tijd neemt om zijn stoplichtmethode uit te leggen. Want, terecht of onterecht, wie een burn-out heeft moet veel zelf doen om te herstellen. Dat helpt ook het collectief. Veel van zijn cliënten, schrijft Ribbens, geven „aspecten uit het geleerde door aan anderen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.