Economie blijft het goed doen ondanks Brexit en handelsoorlogen

Derde kwartaal Consumenten laten zich nog niet uit het veld slaan door dreiging Brexit of handelsoorlogen.

Een bouwplaats in Woerden. – Foto Daniel Niessne
Een bouwplaats in Woerden. – Foto Daniel Niessne

Ondanks groeiende internationale onzekerheden blijft de Nederlandse economie het verrassend goed doen. De economische groei in het derde kwartaal van dit jaar bedroeg 0,4 procent en ten opzichte van een jaar geleden 1,9 procent. In Duitsland blijft een gevreesde recessie uit. Hoewel de economische groei over het tweede kwartaal daar iets neerwaarts is bijgesteld tot -0,2 procent, was er in het afgelopen kwartaal een minieme groei van 0,1 procent.

Dit blijkt uit cijfers die donderdagochtend door de statistische bureaus van beide landen zijn vrijgegeven. De Nederlandse economie groeit nu al vijfenhalf jaar onafgebroken op kwartaalbasis.

De afgelopen maanden is de druk op de overheden van Nederland en Duitsland opgevoerd om méér te besteden en zo de eigen economie en die van omringende landen aan te jagen. Zowel het Internationaal Monetair Fonds (IMF) als de Europese Centrale Bank (ECB) drong daar op aan.

Dat kan nu lastiger worden, als beide landen in de beter dan gedachte cijfers zelf minder reden zien om te stimuleren ten bate van de eigen economie. In september verlaagde de ECB de rente opnieuw, tot -0,5 procent en besloot tot een nieuwe maandelijkse ronde van 20 miljard euro voor het opkopen van staatsleningen om de economie te stimuleren. De kritiek dat die maatregel prematuur was, in Nederland geuit door centralebankpresident Klaas Knot, lijkt door de nieuwe cijfers te worden bevestigd.

Stikstof

De vooruitzichten voor de economie worden wel meer onzeker. Op jaarbasis groeide de productie van de bouwsector met 5,3 procent, maar de problemen met stikstof komen in deze gegevens nog niet tot uitdrukking. De stemming onder ondernemers verslechterde van een indexcijfer van 10,6 tot 6,6 aan het begin van het huidige kwartaal, berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De conjunctuurbarometer die door het CBS wordt bijgehouden, bereikte in de zomer van 2018 zijn hoogtepunt en blijft teruglopen.

De gunstige arbeidsmarkt kan er toe bij hebben gedragen dat consumenten, samen met de overheid, de economische groei trokken. De particuliere consumptie steeg met 0,2 procent ten opzichte van het vorige kwartaal en de overheidsconsumptie met 0,5 procent. Hier is een tegenstelling met het bedrijfsleven, waar de investeringen met 0,2 procent daalden. De oorzaak kan zijn dat bedrijven gevoeliger zijn voor de internationale onzekerheden die de economie op dit moment omgeven. De handelsoorlog tussen de VS en China is nog niet opgelost. Bovendien hangt Brexit nog steeds boven de markt en is de voortdurende onzekerheid daarvan slecht voor het ondernemersvertrouwen.

Correctie (14 november 2019): In een eerdere versie stond dat het indexcijfer over de stemming onder ondernemers gedaald was van 10,6 naar 6,6 procent. Dat is onjuist, want indexcijfers worden niet in procenten weergegeven. De tekst is hierboven aangepast.