Van 130 naar 100? Inleveren hoort bij regeren

VVD-Achterban Snelheidsverlaging is geen principekwestie, vinden veel VVD-politici.

Minister-president Mark Rutte en ministers Carola Schouten (Landbouw), Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) geven een toelichting op het pakket maatregelen voor de stikstofproblematiek in de woningbouw- en infrastructuursector en voor de PFAS-problematiek.
Minister-president Mark Rutte en ministers Carola Schouten (Landbouw), Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) geven een toelichting op het pakket maatregelen voor de stikstofproblematiek in de woningbouw- en infrastructuursector en voor de PFAS-problematiek. Robin Utrecht

Een noodzakelijk kwaad, maar geen principekwestie. Zo is de houding van actieve VVD’ers over het besluit om de maximumsnelheid op de snelweg overdag te verlagen van 130 naar 100 kilometer per uur.

Dat blijkt uit een rondgang van NRC bij lokale VVD-politici: gemeenteraadsleden, statenleden en lokale bestuurders. Zij zien de gevolgen van de stikstofcrisis in hun eigen gemeenten, met stilgelegde bouwprojecten en morrende boeren.

Met stikstof beleeft Rutte ‘heftige crisis’

Zo wijst Femke Vleij, VVD-raadslid in Waddinxveen, naar het lopende nieuwbouwproject ‘De Triangel’ in haar gemeente. Dat werd nog niet helemaal stopgezet na de uitspraak van de Raad van State in mei. Een groot deel van de lokale begroting is van het bouwproject afhankelijk. „De gemeentelijke economie zou instorten als dit project niet doorgaat.” De snelheidsmaatregel noemt Vleij daarom „noodzakelijk, als het helpt de bouw vlot te trekken. Niet leuk, maar onder druk wordt alles vloeibaar.”

Begrip voor de maatregel

De maximumsnelheid zou een stokpaardje zijn voor de VVD, maar binnen de partij is begrip te horen voor de maatregel die stikstofuitstoot moet laten afnemen. Inleveren hoort bij regeren, er moest iets gebeuren, het land dreigde stil te vallen. „Het is voor nu kennelijk noodzakelijk om de bouw weer op gang te krijgen. En dat is voor mij van het allergrootste belang”, zegt Yvonne Bottema, fractievoorzitter in de gemeenteraad van Veenendaal. De communicatie-strategie binnen de VVD lijkt goed te zijn afgestemd. Vanochtend kregen alle partijleden een lange tekst gemaild met uitleg over de binnen de liberale partij omstreden maatregel de rijsnelheid op snelwegen te verlagen.

Lees ook: De eerdere bezwaren vanuit de rechterhoek van de VVD op het verlagen van de maximum snelheid.

Het verhaal verscheen ook op de website. De strofe dat de noodzakelijke maatregelen ervoor zorgen „dat er weer gebouwd kan worden” en dat „al die mensen die werken in de bouw niet werkloos thuis zitten met kerst” keert geregeld terug bij lokale VVD’ers. Premier Rutte gebruikte dezelfde woorden in zijn persconferentie woensdagochtend.

Sommige VVD’ers stippen ook wel de pijn aan voor hun achterban. Dirk Dekker, gemeenteraadslid Amersfoort: „Het is nooit goed om iets te doen waarvan je eerder hebt gezegd dat je er nooit aan zou tornen. We worden verder beperkt in onze vrijheden.” Hij vindt het besluit te overhaast genomen. Het Utrechtse Statenlid Baerte de Brey ziet een botsing tussen „de twee VVD-waarden vrijheid en verantwoordelijkheid”. Daarmee doelt hij op de vrijheid om hard te rijden en de verantwoordelijkheid om de stikstofuitstoot te verlagen en daarmee Nederland schoner te maken. Idealiter, zegt hij, kan de maximumsnelheid over een paar jaar weer omhoog, „als er meer elektrisch wordt gereden” – die auto’s stoten immers geen stikstof uit.

Raadslid in Teylingen Robin Konings had liever gezien dat die auto’s vrijgesteld zouden worden van de snelheidsverlaging. „Je moet de veroorzakers, de dieselmotoren, aanpakken.” Maar is de snelheidsverlaging werkelijk dé oplossing voor de stikstofcrisis? Veel VVD’ers denken van niet. Men realiseert zich dat de grootste maatregelen tegen stikstofuitstoot bovendien nog moeten komen; het kabinet werkt daar nog aan. Het zal dan vooral gaan om de landbouw, met 46 procent van de stikstofuitstoot de grootste vervuiler. „Daar zijn de slagen te maken”, zegt Teylinger Konings. Wethouder René Lazeroms uit het Brabantse Rucphen hoopt dat die sector nauw bij de nog te nemen maatregelen zal worden betrokken. „Je kunt dat niet vanuit Den Haag opleggen.” 

Slaat de partij linksaf?

Levert de VVD te veel in, slaat de partij, zoals De Telegraaf woensdagochtend kopte, „linksaf”? Het Amersfoortse raadslid Dirk Dekker: „Ik denk dat andere partijen ook wel wat inleveren in dit kabinet, maar dat de VVD onevenredig veel aandacht in de pers krijgt.” De meeste lokale VVD’ers vinden het maken van compromissen nu eenmaal horen bij het nemen van regeringsverantwoordelijkheid. „Dat doen we al jaren onder de kundige leiding van onze premier”, zegt wethouder Lazeroms.

Wegkijken of het probleem ontkennen, zoals concurrenten op rechts doen, zoals de PVV en Forum voor Democratie, is niet de oplossing. „Met populistische taal kun je geen bruggen bouwen”, zegt het Texelse raadslid Jur Schuiringa. Wel moet de VVD „waar dat kan” haar rechtse geluid blijven vasthouden, vindt wethouder Lazeroms. „In de kwestie van IS-kinderen en hun moeders moeten we echt voet bij stuk houden.”

Vleij, uit Waddinxveen, vindt niet dat de VVD nu linksaf is geslagen. Lastige maatregelen in perioden van crisis horen nu eenmaal bij regeringsverantwoordelijkheid, meent ze. „Het ware gezicht zou moeten blijken in perioden dat het rustig is. Dan zou de VVD dit soort maatregelen niet nemen.”